تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٠٠ - قرائت«ملك يوم الدين»

ابن ابى داوود گويد: از پدرم درباره اين حديث شنيدم: «اين حديث صرفاً درباره تقطيع قرائت و شمرده خواندن است، اما درباره" مَلِك" گفته مى‌شود كه اين، روش قرائت ابن جريج بوده [كه هنگام نقل روايت، آن را به همان روش معهود خود خوانده‌] است؛ نه اين كه آن را از ابن ابى مليكه روايت كرده باشد.»[١]

كسائى گويد: «قرائت اهل مكه‌[٢]" مَلِك" مى‌باشد. حديث ياد شده نيز صرفاً براى تقطيع قرائت روايت شده است و نمى‌دانم چرا" ملك" مى‌خوانند؟»

ابن ابى داوود گويد: «از جمله مؤيدهاى سخن پدرم و كسائى، آن است كه نافع بن عمر اين حديث را از ابن ابى مليكه روايت كرده، ولى واژه" مالك" را آورده است.»

[١/ ١٠٥] على بن حرب از عباس بن سليمان از نافع بن عمر از ابن ابى مليكه از برخى از همسران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم روايت كرده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم‌ «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» قرائت كرد.[٣]

[١/ ١٠٦] در سنن ابو داوود، با سند وى به عبد اللَّه بن ابى مليكه از امّ سلمه روايت شده كه او قرائت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را اين گونه ياد كرد: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ. الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ. مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌ ...»؛ به گونه‌اى كه قرائت خود را آيه‌آيه قطع مى‌كرد.

ابو داوود گويد: از احمد شنيدم: «قرائت قديمى، «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» است.»[٤]

اين سخن بيان‌گر تشكيك او نسبت به صحت انتساب قرائت «ملك» به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مى‌باشد؛ چنان كه ترمذى نيز در حديث خود درباره قرائت پيامبر- كه از روايت امّ سلمه گزارش شده- تشكيك كرده است.

[١] . تشكيك ترمذى در مورد صحت نسبت دادن قرائت« ملك» به پيامبر در حديث امّ سلمه خواهد آمد.

[٢] . ابن جريج نيز مكى است.

[٣] . مصاحف، ص ٩٤ و ٩٥.

[٤] . ابو داوود، ج ٢، ص ٢٤٨.