تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٥٥ - نمونههايى از نقد محتوايى حديث

زشت و مخالف رضايت شارع مى‌داند، پس چگونه از معصوم عليهم السلام صادر مى‌گردد!»[١]

نمونه ديگر، مسأله حيله فرار از ربا مى‌باشد كه بنابر رواياتى، مجاز شمرده شده است؛ با اين استدلال كه اين روش، فرارى شايسته از حرام به حلال يا از باطل به حق است.[٢]

امام خمينى مى‌گويد: بايد اين روايات را به دقت بررسى كرد؛ زيرا در مسأله ربا، سخت‌گيرى‌هاى بسيارى در قرآن كريم و روايات متواتر آمده است؛ به گونه‌اى كه در كمتر گناهى چنين برخوردى وجود دارد. نيز ربا دربردارنده مفاسد اقتصادى و اجتماعى و حتّى گاه، سياسى است. با وجود اين، چگونه ممكن است ربا با چنين حيله‌هايى كه عقل آن را نمى‌پذيرد، حلال گردد؛ عقلى كه مصالح منع و مفاسد رواج آن را دريافته است.

ايشان در ادامه، انواع ربا (قرضى و معاملى) را بيان كرده، نوع دوم را شبيه ربا مى‌داند كه در نگاه عرف، ربا نيست، بدين جهت رهايى از آن را با وجهى، شرعى جايز مى‌شمارد. اما رباى قرضى راه فرارى ندارد؛ زيرا همان ربايى است كه از نظر عقل، قبيح و از جهت شرع، ممنوع مى‌باشد.

امام خمينى قدس سره مى‌گويد: روايات جواز ربا با حيله‌هاى شرعى، طبق اصطلاح فقيهان، سندى ضعيف دارند؛ جز يك روايت كه شيخ با سند خود به محمد بن اسحاق صيرفى گزارش كرده است.[٣] روايات ديگر ضعيف مى‌باشد و برخى از آنها مشتمل بر مطالبى است كه شايسته ساحت امام عليه السلام نيست؛ مانند:

[م/ ٦٦] روايت محمد بن عبداللَّه- كه فردى مجهول است- از محمد بن اسحاق از امام رضا عليه السلام كه حضرت در پاسخ به پرسشى درباره حيله، فرمود:

[١] . المكاسب المحرمه، ج ١، ص ٢١٧- ٢١٩.

[٢] . بنگريد به: الوسائل، ج ١٨، ص ١٧٩ و ١٨٠.

[٣] . بنگريد به التهذيب، ج ٧، ص ٥٢ و ٥٣.