تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٦٧ - دانشمندان نامى پس از تابعان

پيشوا بود كه دانش را از شخصيت‌هايى برجسته، هم‌چون جُعفى، سِماك بن حرب، اعمش، ابن ابى نُجَيح و ابن سائب برگرفت. شيخ او را از اصحاب امام صادق عليه السلام برشمرده است.[١] پيشوايان او را امير مؤمنان در حديث توصيف كرده‌اند. گروه بسيارى نزد وى دانش آموختند و در شهرها نشر دادند. سفيان ثورى در سال ١٦١ درگذشت.

٢٢. سفيان بن عُيَيْنه، ابو محمد بن ابى عمران هلالى كوفى: او پيشوايى عالم، ثقه و حجت بود كه بر صحت حديث وى، اتفاق نظر وجود دارد. ذهبى او را شيخ‌الاسلام ناميده است. او بيش از هشتاد تابعى را درك كرد و از آنان دانش برگرفت. احمد بن حنبل درباره او گويد: «در بين فقها، كسى را داناتر از او به قرآن و سنن نديدم.»[٢] امام شافعى نيز او را به فراوانى دانش و كفايت، توصيف كرده است.

شيخ و برقى وى را در اصحاب امام صادق عليه السلام برشمرده‌اند.[٣] او تا روزگار امام رضا عليه السلام زنده بود. در تفسير قمى و كافى شريف و تهذيب رواياتى به نقل از او وجود دارد كه دانشمندان شيعه بر آنها اعتماد كرده‌اند.[٤] وى دست پُرى در تفسير داشت و در سال ١٦٣ درگذشت.

٢٣. ابن اسلم، عبد الرحمان بن زيد بن اسلم عَدَوى، مشهور به ابو زيد: وى به طايفه عَدَوى منتسب بود، اما مَدَنى و تنوخى، منسوب به تنوخ، قبيله‌اى در يمن بود. او محدّث و مفسرى مشهور است كه كتابى در تفسير و رساله‌اى در ناسخ و منسوخ دارد. وى از پدرش، ابن منكدر، صفوان و ابو حازم روايت كرده است.

مفسرانى بزرگ، چون عبد الرزاق بن همّام، وكيع بن جراح، سفيان بن عُيَينه، نزد وى دانش آموختند. مردم به او اعتماد داشتند و حديث وى را مى‌نوشتند. شيخ طوسى او را از اصحاب امام صادق عليه السلام برشمرده است. وى در سال ١٨٢ از دنيا رفت.

[١] . رجال طوسى، ص ٢٢٠.

[٢] . تهذيب التهذيب، ج ٤، ص ١٠٧.

[٣] . معجم رجال الحديث، ج ٩، ص ١٦٤ و ١٦٥.

[٤] . بنگريد به: قمى، ج ١، ص ٧٠؛ كافى، ج ٤، ص ٨٣ و ٨٤؛ التهذيب، ج ٤، ص ٢٩٤.