پيش از اين گفتيم كه درون هر آيه، رسالتى كلى وجود دارد كه دايره آن، از ظاهر تنزيل گسترده‌تر است. اين مفهوم عام، همان رسالت آيه است كه آن را در برگرفته و جاودانگى همه آيات قرآن را براى هميشه، تضمين كرده است.

ولى چگونه مى‌توان به اين مفهوم عام دست يافت؟

نخست، بايد قرائن خاص و فضاى نزول آيه را در نظر گرفت، سپس آن‌چه را در اصل رسالت آيه دخالت دارد، نگه داشت و آن‌چه را دخالتى در آن ندارد، وانهاد كه اين، به شيوه سبر و تقسيم منطقى‌[١] انجام مى‌گيرد. براى نمونه آيه «سؤال از اهل ذكر»[٢] در شأن مشركان نازل شده؛ زيرا آنان از اصول نبوت آگاهى نداشتند.

ليك شرك مشركان جايگاهى در اين حكم ندارد، بلكه جهل آنان موجب اين حكم شده است. هم‌چنين خصوص مسأله امكان نبوت بشر، دخالتى در حكم ندارد، بلكه هر امر مجهول را فرامى‌گيرد؛ چه در اصول باشد و چه در فروع. مراجعه به يهوديان و پرسش از اهل كتاب نيز تنها بدين جهت است كه آنان اهل دانش و آشنا با مسائلى بودند كه مشركان نسبت به آن جهل داشتند، اگر اين خصوصيات را ناديده انگاشته، مغز سخن را در نظر گيريم، اين حكم به صورت خالص از آن استخراج مى‌گردد: هر جاهل در هر مسأله، بايد به دانشمندان در آن مسأله مراجعه كند. اين، همان مفهوم فراگير آيه است كه رسالت كلى آيه را فرا روى جهانيان به تصوير مى‌كشد.

[١] . برهان« سبر و تقسيم» عبارت است از شمردن همه احتمال‌هاى ممكن يا مفروض، سپس اقامه دليل بر نفى‌يكايك آنها؛ تا تنها يك مورد باقى بماند كه علت ثبوت است. با اين شيوه، ملاك حكم مترتب بر موضوعِ داراى عناوين متعدد، كشف مى‌شود. شرط اين كه شيوه ياد شده برهانى حقيقى باشد، برشمردن همه احتمال‌ها به روش حصر عقلى است كه اين از راه قسمت دوتايى مردّد بين نفى و اثبات صورت مى‌پذيرد؛ در غير اين صورت ممكن است احتمال‌هاى ديگرى- غير از آن‌چه فرض شده است- وجود داشته باشد و در نتيجه موجب يقين نگردد.( بنگريد به: اصول الفقه مظفر، ج ٢، ص ١٨٩؛ منطق مظفر، ج ١، ص ١١١ و ج ٢، ص ١٣٢).

[٢] . نحل( ١٦) ٤٣.