تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١١٦ - شرايط اعتبار سياق

تكليف سخت پيشين دارد و اين، با الزامى بودن آن متناسب است، نه استحباب آن.

سرانجام، جمله‌ «عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً» بهترين گواه بر اين فاصله است؛ زيرا جمله ياد شده بدين معناست كه در شما ضعفى آشكار شد. معناى مذكور با اين تناسب دارد كه تجربه‌اى روى داده باشد و در ضمن آن، ناتوانى مسلمانان و سستى آنان در مبارزه با گروهى ده برابر خود، نمايان گشته باشد.[١]

***

خداوند مى‌فرمايد: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ»[٢]؛ «در حقيقت، اين ما هستيم كه قرآن را نازل كرديم و به طور قطع، ما نگاهبان آن مى‌باشيم.» اين آيه، مصونيت قرآن از گزند حوادث را تضمين كرده و ضمانتى الهى است و خداوند هيچ‌گاه خلف وعد نمى‌كند.

ليك يكى از كسانى كه سخنان شاذ را مى‌پسندد، احتمال داده است ضمير به كسى برگردد كه قرآن بر او نازل شده است؛ يعنى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم؛ بدين معنا: ما نگاهبان محمد هستيم؛ مانند آيه‌ «وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ»[٣]؛ «و خداوند تو را از [گزند] مردم نگه مى‌دارد.»[٤]

اين در حالى است كه سياق دو آيه ياد شده ارتباطى با هم ندارد؛ چه، آيه نخست در سوره‌اى مكى (حجر، به شماره نزول ٥٤) و دومى در سوره‌اى مدنى (مائده)- كه شايد از آخرين سوره‌هاى مدنى باشد (شماره نزول ١١٣)- آمده است.

افزون بر آن، پيش از آيه حفظ و در همان سوره، اين آيه آمده است: «وَ قالُوا يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ»[٥]؛ « [كافران‌] گفتند:" اى كسى كه ذكر (قرآن) بر او نازل شده است، به يقين تو ديوانه‌اى."» اين آيه- كه تنها سه آيه با آيه حفظ فاصله‌

[١] . بنگريد به: التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٢٩٧ و ٢٩٨.

[٢] . حجر( ١٥) ٩.

[٣] . مائده( ٥) ٦٧.

[٤] . فرّاء اين احتمال را نقل كرده( معانى القرآن، ج ٢، ص ٨٥) و محدث نورى در فصل الخطاب( ص ٣٦٠)، از آن بهره برده است.

[٥] . حجر( ١٥) ٦.