تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥١٤ - نگارش بسمله

نخستين كسى كه به زيباسازى كتاب مصحف و آراستن خط آن پرداخت، خالد بن ابى الهياج، صحابى امير مؤمنان عليه السلام (متوفى در حدود سال ١٠٠) مى‌باشد كه به زيبايى خط و خوش ذوقى مشهور بود.

گفته مى‌شود كه سعد، غلام و حاجب وليد، وى را براى نوشتن مصاحف و شعر و اخبار، براى وليد بن عبد الملك (٨٦- ٩٦) برگزيد. او همان كسى است كه در طرف قبله مسجد نبوى در مدينه، با خط زرّين، از سوره شمس تا آخر قرآن را نوشت.

عمر بن عبد العزيز، والى گماشته وليد براى مدينه، به فرمان وليد، آن مسجد را بازسازى كرد و در سال ٩٠، كار را به پايان رساند.[١]

عمر بن عبد العزيز از وى خواست به همين شكل مصحفى را براى او بنويسد. او نيز مصحفى براى وى به زيبايى نگاشت. عمر آن را برداشت و نيك نگريست و به تحسين آن پرداخت، ولى سعد قيمت آن مصحف را بالا شمرد و عمر آن را به وى برگرداند.

محمد بن اسحاق، ابن نديم، گويد: «مصحفى را به خط خالد بن ابى الهياج، صحابى على عليه السلام ديدم كه در مجموعه آثار خطى، نزد محمد بن حسين، معروف به ابن ابى بعره بود، سپس به ابو عبد اللَّه بن حانى- كه رحمت خدا بر او باد- رسيد.»[٢]

[١/ ٤٠٩] ثقة الاسلام كلينى از استادش، على بن ابراهيم قمى از پدرش از صفوان از عبد اللَّه بن مسكان از محمد بن ورّاق روايت كرده است كه وى گفت: «به امام صادق عليه السلام كتابى را عرضه كردم كه قرآنى مزيّن به نشانه‌هاى زرّين ختم و عشر[٣] و در آخرش، سوره‌اى با خط طلا در برداشت. آن را به حضرت نشان دادم. حضرت ايرادى بر آن نگرفت؛ مگر نوشتن قرآن با طلا. حضرت فرمود:" خوش ندارم قرآن با

[١] . تاريخ يعقوبى، ج ٣، ص ٣٠ و ٣٦.

[٢] . الفهرست( ابن نديم)، ص ١٥ و ٦٧.

[٣] .[ پيش از شماره‌گذارى آيات، براى تمييز آيه‌ها، هر ده آيه را به نام« عشر» مشخص مى‌كردند و كلمه« عشر» را براى نماياندن آن به كار مى‌بردند.]