تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٣٩ - ارزش تفسير صحابى

چهار نفر از صحابه در تفسير شهره‌اند كه در شناخت معانى قرآن، پنجمى ندارند. آنها عبارت‌اند از: امير مؤمنان امام على بن ابى طالب عليه السلام كه سرآمد و داناترين آنان است، عبد اللَّه بن مسعود، ابىّ بن كعب و عبد اللَّه بن عباس كه كم‌سن‌ترين آنان است، اما در نشر تفسير، از همه جلوتر است. وى مفتخر به شاگردى امام امير مؤمنان عليه السلام بود و پيوسته مى‌گفت: «همه آن‌چه از تفسير آموختم، از على بن ابى طالب عليه السلام است.»[١]

ارزش تفسير صحابى‌

تفسير صحابى ارزش علمى و عملى بالاى خود را دارد؛ چه، صحابه درهاى دانش پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و راه‌هاى رسيدن به آن هستند. پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم آنان را تربيت كرد، آموزش داد و فهم عميق بخشيد؛ تا واسطه‌اى بين او و مردم باشند و هنگام بازگشت به قوم خود، آنان را انذار دهند. صحابه جز از منبع وحى امين، به مردم نمى‌آموختند و جز از زبان حق گوىِ او، سخن نمى‌گفتند. البته براى حجيت و اعتبار سخن صحابه، صحت اسناد به آنان و بلند پايه بودنِ آنها، شرط است. با تحقق اين دو شرط، بى ترديد، پذيرش و صحت اعتماد بر آن روا مى‌باشد.

سخن در اين است كه آيا حديث صحابى، به جهت تعليم و تربيت يافتنِ وى نزد پيامبر، اعتبار حديثى مسند و منقول از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم را دارد؛ يا بر پايه دانش و آگاهى گسترده صحابى و استنباط شخصى وى مى‌باشد كه چه بسا، در اجتهاد خود خطا كند؛ هرچند بنا بر ديدگاه صحيح، بيشترِ اجتهادهاى وى صحيح است.

صاحب نظران در اين باره تفصيل داده‌اند[٢]: اگر رأى و ديدگاه صحابى در آن‌

[١] . التمهيد فى علوم القرآن، ج ٩، ص ١٨٧؛ المحرّر الوجيز، ج ١، ص ٤١؛ بحار الانوار، ج ٨٩، ص ١٠٥، به نقل از ابن طاووس از تفسير النقاش.

[٢] . حاكم در مستدرك( ج ٢، ص ٢٥٨ و ٢٦٣) و در كتاب ديگرش- كه در موضوع شناخت علوم حديث‌نگاشته-( ص ١٩ و ٢٠) بدين نكته اشاره كرده است. نيز بنگريد به: تدريب الراوى، ج ١، ص ١٩٣.