تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٧٦ - تفسير به رأى

تفسير به رأى‌

تفسير به رأى- كه به صراحت، نهى شده است و عقل نيز اين منع را تأييد مى‌كند- سخن گفتنِ بدون علم درباره قرآن است؛ خواه با تحميل رأى خود بر قرآن- چنان كه شيوه سردمداران مذاهب بدعت و گذاران است- يا استبداد به رأى در تفسير قرآن؛ بدون مراجعه به دانشمندان با كفايت و با ناديده انگاشتن اصول مورد اعتمادى كه براى فهم سخن، قرار داده شده است و به ويژه، [ناديده انگاشتنِ‌] شرايطى كه فراهم بودنِ آنها در شخصِ مراجعه كننده به نصوص شريعت و به طور خاص، براى فهم كلام خداوند شكست‌ناپذير ستوده، لازم است.

[م/ ٥٦] ابو جعفر صدوق با سند خود به امام اميرمؤمنان عليه السلام روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: خداى- جلّ جلاله- مى‌فرمايد: «كسى كه سخن مرا با رأى خود تفسير كند، به من ايمان نياورده است.»[١]

[م/ ٥٧] نيز [پيامبر] فرمود: «هر كس درباره قرآن، بدون علم يا با رأى خود سخن گويد، جايگاهش را در آتش مهيا سازد.»[٢]

[م/ ٥٨] امام صادق عليه السلام فرمود: «هر كس قرآن را با رأى خود تفسير كند و به واقع رسد، اجرى نخواهد داشت و اگر به خطا رود، گناه آن بر اوست.»[٣]

[م/ ٥٩] در حديثى ديگر از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده است: «هر كس درباره قرآن، با نظر خويش سخن گويد و درست هم گفته باشد، به طور قطع، خطا كرده است.»[٤]

روايات بسيار ديگرى در اين باب وجود دارد كه در كتاب خود، «التفسير و المفسرون»[٥]، در بحث تفسير به رأى آورده و درباره آن، به تفصيل سخن گفته‌ايم.[٦]

[١] . العيون، ج ١، ص ١٠٧.

[٢] . التوحيد، ص ٩١.

[٣] . عياشى، ج ١، ص ٢٩.

[٤] . ابو داوود، ج ٢، ص ١٧٧.

[٥] . بنگريد به: التمهيد فى علوم القرآن، ج ٩، ص ٦٥- ٧٤.

[٦] .[ اين كتاب در ضمن مجموعه« التمهيد فى علوم القرآن» منتشر شده است.]