تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٩٩ - جهر«بسم الله الرحمان الرحيم»

از قبيل تداعى معانى دانسته‌اند كه هنگام يادكرد «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»، به ذهن خطور مى‌كند؛ بى آن كه تفسير يا تأويل يا تحميلى را اراده كنند.

امام قُشَيرى گويد: «گروهى هنگام يادكرد اين آيه، از باء، برّ او به اوليائش؛ از سين، سرّ او با برگزيدگانش؛ و از ميم، منّت او بر اهل ولايتش را به ياد مى‌آورند. آنها بر اين باورند كه با برّ او، سرّش را شناختند و با منّت او بر خودشان، امرش را پاس داشتند و با خداى سبحان و متعال، ارزش او را دريافتند.

گروهى نيز هنگام شنيدن‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»، از باء، برائت خداى سبحان از هر بدى؛ از سين، سلامت خداى سبحان از هر عيب؛ و از ميم، مجد او را با وصف عزيزش، ياد مى‌آورند.

دسته‌اى ديگر از باء، بهاء او؛ از سين، سناى او؛ و از ميم، ملك او را به ياد آوردند.»[١]

اين گونه برداشت، روشى صحيح و معقول است و هيچ گونه تحميل بر قرآن يا تأويل باطل آيات را در بر ندارد، بلكه صرفاً، خطورى ذهنى هنگام يادآورى اين حروف مى‌باشد كه مناقشه‌اى در آن وجود ندارد.

جهرِ «بِسمِ اللَّهِ الرَّحمانِ الرَّحيم»

[١/ ٣٥٣] بزّار، دارقطنى و بيهقى در الشعب، از طريق ابو طفيل روايت كرده‌اند كه وى گفت: «از على بن ابى طالب و عمار شنيدم كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در نمازهاى واجب، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را در فاتحة الكتاب، بلند مى‌خواند.»[٢]

[١/ ٣٥٤] دارقطنى از عايشه نقل كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را بلند مى‌خواند.[٣]

[١] . لطائف الاشارات، ج ١، ص ٥٦.

[٢] . الدرّ، ج ١، ص ٢١ و ٢٢؛ دارقطنى، ج ٢، ص ٣٧؛ الشعب، ج ٢، ص ٤٣٦؛ كنز العمّال، ج ٨، ص ١١٦.

[٣] . الدرّ، ج ١، ص ٢٣؛ دارقطنى، ج ١، ص ٣٠٨.