تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٨١ - تفسير بسمله

دلالت دارد؛ گستره‌اى كه جز ذات مقدس او، ياراى آن را ندارد؛ بنابراين تنها خداى تعالى بدان موصوف مى‌شود. «رحيم» نيز بر مهربانى و عنايتى ويژه دلالت دارد و هر انسان مهربان و دل سوز بدان موصوف مى‌گردد، از اين رو پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و سلم به سبب شفقت خود نسبت به مؤمنان، به آن توصيف شد: «لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ»[١]؛ «همانا براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است شما در رنج بيفتيد؛ به [هدايت‌] شما حريص و نسبت به مؤمنان، دل‌سوز و مهربان است.»

[١/ ٣١٧] امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «رحمان نامى خاص، اما فراگير و رحيم نامى عام، اما ويژه است.»[٢]

[١/ ٣١٨] در حديثى ديگر، راوى مى‌پرسد: «رحمان [يعنى چه‌]؟» امام صادق عليه السلام مى‌گويد: «به همه عالم.» راوى مى‌پرسد: «رحيم؟» حضرت مى‌گويد: «ويژه مؤمنان.»[٣]

[١/ ٣١٩] در حديث عبد اللَّه بن سنان از امام صادق عليه السلام آمده است: «رحمان به همه خلقش و رحيم، تنها نسبت به مؤمنان.»[٤]

[١/ ٣٢٠] نيز از آن حضرت نقل شده: «رحمان، لفظى خاص و داراى معناى عام است و رحيم، لفظى عام و داراى معناى خاص مى‌باشد.»[٥]

[١/ ٣٢١] ابن ابى حاتم از ضحّاك نقل كرده: «رحمان به همه خلق و رحيم، تنها نسبت به مؤمنان.»[٦]

[١/ ٣٢٢] ابو جعفر طبرى با سند خود به عثمان بن زفَر روايت كرده است كه وى گفت: از عرزمى چنين شنيدم: «الرحمان الرحيم؛ رحمان به همه خلق و رحيم به مؤمنان.»[٧]

[١] . توبه( ٩) ١٢٨.

[٢] . صافى، ج ١، ص ١٢١.

[٣] . التوحيد، ص ٢٣٠.

[٤] . كافى، ج ١، ص ١١٤؛ التوحيد، ص ٢٣٠.

[٥] . شيخ ابو الفتوح رازى اين روايت را( در ج ١، ص ٥٩) آورده است.

[٦] . ابن ابى حاتم، ج ١، ص ٢٨؛ الدرّ، ج ١، ص ٢٤.

[٧] . طبرى، ج ١، ص ٨٥.