تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٢٩ - تفسير«الحمد لله»

[١/ ٤٦٥] صدوق در حديثى ديگر روايت كرده است: «هنگامى كه بنده مى‌گويد:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ»، خداوند مى‌فرمايد: بنده‌ام مرا ستود و دانست كه نعمت‌هاى نزد او از آنِ من و بلاهاى دفع شده از او، به لطف من است. من شما را گواه مى‌گيرم كه نعمت‌هاى آخرت را به نعمت‌هاى دنياى او مى‌افزايم و بلاهاى آخرت را از وى برطرف مى‌سازم؛ آن سان كه بلاهاى دنيا را از او برطرف كردم.»[١]

[١/ ٤٦٦] صدوق در من لايحضره الفقيه، در بيان علل [و فلسفه احكام‌]- كه فضل بن شاذان از امام رضا عليه السلام نقل كرده- چنين روايت كرده است كه امام فرمود: «مردم به قرائت در نماز فرمان داده شدند تا قرآن، مهجور و نابود نگردد، [بلكه‌] حفظ گردد و آموزش داده شود، از اين رو قرآن نابود نشده، مجهول نمى‌ماند. قرآن بدان رو با سوره حمد آغاز شد كه در هيچ بخش قرآن يا [هر] سخن [ديگرى‌]، اين مقدار خير و حكمتِ گرد آمده در سوره، وجود ندارد. اين بدان جهت است كه‌ «الْحَمْدُ لِلَّهِ» همانا اداى شكر واجب خداوند بر خلق خود و شكر توفيق كار نيكى است كه به بنده‌اش داده است.

«رَبِّ الْعالَمِينَ» توحيد و ستايش او و اعتراف به اين است كه او خالق و مالك مى‌باشد و نه ديگرى.

«الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» درخواست لطف و يادآورى نعمت‌هاى او بر همه آفريدگانش است.

«مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» اعتراف به برانگيخته شدن، محاسبه و رسيدن به سزاى عمل و نيز اثبات مالكيت آخرت براى خداست؛ چنان كه مالكيت دنيا از اوست.

«إِيَّاكَ نَعْبُدُ» رغبت و تقرّب به خداى تعالى و اخلاص در عمل براى اوست.

«وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» درخواست فزونى توفيق و عبادت او و دوام نعمت و يارى اوست.

«اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ» درخواست هدايت به دين او و چنگ زدن به‌

[١] . العيون، ج ١، ص ٢٦٩.