اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٩٥ - اشكال آيت اللَّه خويى «دام ظلّه» بر مشهور

ظاهراً مشهور هم همين معنا را در ارتباط با انشاء مطرح كرده‌اند. [١]

اشكال آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» بر مشهور

آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» مى‌فرمايد: مراد شما از اينكه مى‌گوييد: «معنا، به سبب لفظ تحقق پيدا كند» چيست؟ لفظ و معنا دو مقوله جدا مى‌باشند و نمى‌شود لفظ، معنا باشد و يا معنا، لفظ باشد. آيا مى‌خواهيد بگوييد: «وقتى واضع، لفظ را براى معنا وضع كرد، علقه و ارتباطى بين اين لفظ و معنا تحقق پيدا مى‌كند و لفظ، وجودى براى معنا مى‌شود، به‌گونه‌اى كه حسن و قبح معانى، به الفاظ سرايت مى‌كند»؟ اگر چنين چيزى مى‌خواهيد بگوييد بايد در هر لفظ و معنايى اين حرف را بزنيد. در جملات خبريه هم، لفظ و معنا و علقه وضعيه وجود دارد بلكه در مفردات نيز همين‌طور است، انسان، لفظى است كه براى معنايى وضع شده است پس شما بايد اينجا هم مسأله انشاء را مطرح كنيد. درحالى‌كه شما (مشهور) دايره انشاء را فقط منحصر به يك قسم از جملات- يعنى جملات انشائيه- مى‌دانيد. و اين حرف را در مورد مفردات و جملات خبريه‌اى كه در آنها اخبار اراده شده است مطرح نمى‌كنيد. و اگر مراد شما وجود معنا با قطع‌نظر از ارتباط وضعى بين لفظ و معناست پس مى‌گوييم: اگر معنا داراى وجود حقيقى باشد- مثل جسم، كه وجود حقيقى جوهرى دارد- و بياض، كه وجود حقيقى عرضى دارد- لفظ نمى‌تواند منشأ تحقق وجود حقيقى باشد. تحقق وجود حقيقى داراى علل و اسبابى تكوينى است و لفظ، مدخليتى در آنها ندارد. اما اگر معنا داراى وجود اعتبارى باشد، در باب امور اعتباريه، ملاك اعتبار در دست‌

[١]- آيت‌اللَّه خويى اين مطلب را به مشهور نسبت داده و نامى از شهيد اوّل رحمه الله به ميان نياورده است. رجوع شود به: البيان في تفسير القرآن، ص ٤٠٩ و ٤١٠