اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٩٢ - ١- نظريه مشهور

ذهنى يا مصداق انشائى محمول بود، حمل آن، حمل شايع صناعى نخواهد بود. عبارت مرحوم آخوند در كفايه ناظر به اين معناست يعنى مرحوم آخوند مى‌خواهد همين مطلبى را بفرمايد كه مرحوم صدر المتألهين فرموده است. ولى مرحوم آخوند طلب ذهنى را مطرح نمى‌كند بلكه طلب حقيقى و طلب انشائى را مطرح مى‌كند. [١]

ماهيت انشاء

با توجه به اينكه مقصود از طلبى كه مفاد امر است، عبارت از طلب انشائى است، مناسب است در اينجا بحثى اجمالى در ارتباط با حقيقت انشاء داشته باشيم و ببينيم آيا حقيقت وجود انشائى چيست؟ با وجود اينكه مسأله انشاء- خصوصاً در معاملات- مورد ابتلاست ولى اين مسئله، كمتر مورد بحث قرار گرفته است.

١- نظريه مشهور

شهيد اوّل رحمه الله در كتاب قواعد فقهيّه‌اش‌ [٢] مى‌فرمايد: «الإنشاء هو القول الذي يوجد به معناه في نفس الأمر»، [٣] يعنى انشاء عبارت از لفظى است كه به سبب آن لفظ، معنا وجود پيدا مى‌كند ولى نه در خارج و نه در ذهن، بلكه در نفس الأمر كه اعم از خارج و ذهن است. البته ما مى‌دانيم كه در بسيارى از معاملات، لفظْ خصوصيتى ندارد، مخصوصاً در باب بيع كه- بنا بر تحقيق- با معاطات هم تحقق پيدا مى‌كند. بنابراين لازم نيست كه‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٩٣

[٢]- چون كتاب قواعد فقهيّه شهيد اوّل رحمه الله، داراى ترتيب و نظم خاصى نبوده، مرحوم فاضل مقداد، آن را مرتب كرده و آن را «نضد القواعد الفقهية» ناميده است.

[٣]- نضد القواعد الفقهيّة، ص ١٣٧