اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٤٧ - راه سوم براى اثبات دلالت هيئت افْعَلْ بر وجوب

أسداً» را استعمال كنيد و در هربار كلمه «يرمي» را به صورت قرينه متّصله همراه آن بياوريد، مجاز مشهور درست نمى‌شود. ولى اگر امروز گفتيد: «رأيت أسداً» و مخاطب، ذهنش به حيوان مفترس رفت، سپس فردا قرينه‌اى اقامه كرديد كه مراد از «أسد»، رجل شجاع بوده است و چنين استعمالى كثرت پيدا كند- مثلًا صد بار اتفاق بيفتد- در استعمالات بعد از كثرت، ذهن مخاطب به سوى رجل شجاع خواهد رفت اگرچه قرينه‌اى هم اقامه نكنيد. [١]

راه سوم براى اثبات دلالت هيئت افْعَلْ بر وجوب‌

سومين راهى كه براى اثبات اين مطلب ذكر شده، مسأله‌ اطلاق‌ است. تقرير اين دليل اين است كه در صورت تمام بودن مقدّمات حكمت‌ [٢]، اطلاقْ نتيجه‌گيرى مى‌شود و نتيجه اطلاق هيئت افْعَلْ، حمل آن بر وجوب است، زيرا وجوب، عبارت از طلب بدون قيد و شرط است ولى استحباب، عبارت از طلب با مئونه زائده- يعنى اذن در ترك- است‌ [٣]. يادآورى: نظير اين مطلب را در مورد مادّه امر- يعنى أ، م، ر- از محقق عراقى رحمه الله نقل كرديم و ايشان (محقّق عراقى رحمه الله) در اينجا نيز از همين راه وارد شده و عقيده دارد مفاد هيئت افْعَلْ، خصوص طلب وجوبى است‌ [٤]. بررسى راه سوم‌ اين راه داراى دو اشكال است:

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٠٤ و ١٠٥

[٢]- مهم‌ترين مقدّمه حكمت اين است كه مولا در مقام بيان بوده و قرينه‌اى براى تقييد، وجود نداشته باشد.

[٣]- مرحوم آخوند، اين راه را نيز- مانند راه دوم- در ضمن مبحث چهارم مطرح كرده است.

[٤]- نهاية الأفكار، ج ١، ص ١٦٠- ١٦٣