اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨٥ - نظريه مرحوم بروجردى در ارتباط با تمايز ميان وجوب و استحباب

اشكال اوّل: ما در اين جهت بحث نداريم كه كجا از صيغه افْعَلْ، انتزاع وجوب مى‌شود و كجا انتزاع وجوب نمى‌شود. بحث ما در مقام اثبات نيست، بلكه بحث ما مربوط به مقام ثبوت است، همان‌طور كه در ساير تمايزها، بحث ما در ارتباط با مقام ثبوت است. ما وقتى تمايز بين انسان و بقر را ملاحظه مى‌كنيم مى‌خواهيم ببينيم تمايز بين اين دو در چيست؟ مى‌بينيم تمايز آنها در ارتباط با فصل است. فصل مميّز انسان، عبارت از ناطق و فصل مميّز بقر، چيز ديگر است. امّا اينكه كجا انسان تحقق دارد؟

كجا بقر تحقق دارد؟ چه موجودى- به‌حسب خارج- انسان و چه موجودى بقر است. ما در تمايز بين انسان و بقر، كارى به اين‌ها نداريم. تمايز بين انسان و بقر در ارتباط با ماهيت اين دو است. ماهيت انسان، فصلى دارد و ماهيت بقر، فصل ديگرى دارد و اين دو فصل، جداى از يكديگرند. تمايز بين وجوب و استحباب نيز همين‌طور است. درست است كه وجوب، يك امر اعتبارى و استحباب هم يك امر اعتبارى است ولى وقتى ما مى‌خواهيم تمايز بين اين دو امر اعتبارى را بررسى كنيم، چه كارى داريم كه منشأ تحقق اين امر اعتبارى چيست؟ همان‌طور كه در مقام بيان فرق ميان بيع و اجاره- كه دو امر اعتبارى هستند- ما كارى نداريم كه آيا بيع، به‌وسيله بِعتُ اعتبار مى‌شود يا نه؟ ما در مقام اثبات، بحثى نداريم. ما مى‌خواهيم فرق بين اين دو امر اعتبارى را ملاحظه كنيم.

به‌عبارت ديگر: ما مى‌خواهيم ببينيم اين دو از نظر ماهيت چه فرقى دارند. در بحث تمايز بين وجوب و استحباب هم همين‌طور است. ما مى‌خواهيم ببينيم ماهيت وجوب، چه فرقى با ماهيت استحباب دارد؟ اما اينكه وجوب انتزاع مى‌شود از افْعَلْ با مقارن خاص خودش و استحباب هم انتزاع مى‌شود از افْعَلْ با مقارن خاصّ خودش، اين ربطى به بحث ما ندارد. خلاصه اينكه نزاع ما مربوط به مقام ثبوت و كلام مرحوم بروجردى مربوط به مقام اثبات است. اشكال دوم: از مرحوم بروجردى سؤال مى‌كنيم كه شما بالأخره تمايز بين وجوب‌