اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٦٤ - بررسى ساير نكات كلام مرحوم آخوند

عبادت، با نيت قصد قربت به‌وجود مى‌آوريد، پس چگونه مى‌گوييد: شارع نمى‌تواند اعتبار قصد قربت را بيان كند، نه به‌صورت جزئيت و نه به‌صورت شرطيت؟ آيا اين حرف را مى‌توان قبول كرد؟ عقول ناقص ما از كجا مى‌تواند بفهمد كه فلان چيز عبادت است يا فلان چيز عبادت نيست؟ بايد از راه بيان ادلّه شرعيه و تبيين شارع اين مسائل را به دست آوريم. اين يك اشكال كلّى به مرحوم آخوند است كه با قطع‌نظر از اشكالاتى كه به جواب از اين «إن قلت» وارد است، خود اين مسئله، انسان را به نادرست بودن كلام مرحوم آخوند، مطمئن مى‌كند. خلاصه اينكه اگر ما نتوانيم از همه حرف‌هاى مرحوم آخوند جواب بدهيم ولى نتيجه ايشان را نمى‌توانيم بپذيريم، ما نمى‌توانيم قبول كنيم كه شارع، نسبت به قصد قربت، دستش بسته است، همه اجزاء و شرايط را مى‌تواند بيان كند ولى قصد قربت را نمى‌تواند بيان كند. آنچه گفتيم در ارتباط با اصل كلام مرحوم آخوند بود ولى در كلام ايشان نكات ديگرى نيز وجود دارد كه بايد مورد بررسى قرار گيرند:

بررسى ساير نكات كلام مرحوم آخوند

ايشان فرمود: «اگر عباديت امر اوّل- كه متعلّق به صلاة است- را احراز كرديم، چه نيازى به امر دوم داريم؟ و اگر در عباديت آن شك كرديم، عقلْ مستقلًا حكم مى‌كند كه در موارد شك در تعبّديت و توصّليت، بايد قصد قربت را رعايت كرد، زيرا اشتغال يقينى برائت يقينى مى‌خواهد و تا وقتى ما قصد قربت را نياوريم، يقين به برائت برايمان حاصل نمى‌شود». به‌نظر ما اين كلام مرحوم آخوند داراى اشكال است، زيرا: اوّلًا: در مورد شك در تعبّديت و توصليّت، ممكن است شارع بيان نكند ولى ما