اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٤٧ - جواب دوم مرحوم حائرى از كلام مرحوم آخوند

نرسيده است درحالى‌كه اين مطلب، باطناً غير معقول است. آنچه داعى بر اتيان مأمور به است يا ترس از جهنم و يا طمع در بهشت و ... است.

جواب دوم مرحوم حائرى از كلام مرحوم آخوند

مقدّمه: معروف اين است كه واجب بر دو قسم است: واجب نفسى و واجب غيرى. واجب نفسى: عبارت از واجبى است كه تعلّق وجوب به آن، به‌عنوان مقدّميت نباشد بلكه به‌عنوان خودش باشد. واجب غيرى: واجبى است كه تعلّق وجوب به آن، به‌عنوان مقدّميت باشد، مثلًا كسانى كه در بحث مقدّمه واجب، قائل به وجوب مقدّمه هستند، وجوب مقدّمه را وجوب غيرى و ترشحى مى‌دانند، يعنى وجوبى كه از ذى المقدّمه آمده و از وجوب ذى المقدّمه ترشح پيدا كرده است. مرحوم حائرى مى‌فرمايد: واجب نفسى‌ بر دو قسم است: واجب نفسى للنفس‌ و واجب نفسى للغير. و اين قسم دوم، غير از واجب غيرى است. واجب نفسى للنفس: واجبى است كه خودش موضوعيت دارد و بر ترك آن استحقاق عقوبت مترتب است، مثل نماز. واجب نفسى للغير: واجبى است كه بر ترك آن استحقاق عقوبت مترتب است ولى خودش موضوعيت ندارد، مثل اينكه طريقيت براى چيز ديگرى داشته باشد. براى روشن شدن مطلب، ابتدا مثالى از خودمان و سپس مثال مرحوم حائرى را بيان مى‌كنيم: مثال اوّل: در روايات ملاحظه مى‌كنيد كه روز قيامت به جاهل مقصّر گفته مى‌شود: «چرا تكاليف مولا را عمل نكردى؟» جواب مى‌دهد: «جاهل بودم» به او مى‌گويند: «چرا نرفتى ياد بگيرى»؟ [١]. لذا بعضى از فقهاء معتقدند كه تعلّم مسائل‌

[١]- بحارالأنوار، ج ١، ص ١٧٨.