اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨٣ - نظريه مرحوم بروجردى در ارتباط با تمايز ميان وجوب و استحباب

آيا اين دو بيع با هم فرق ندارند؟ بيع اصيل، يك بيع كامل است و نياز به اجازه بعدى ندارد، ردّ بعدى هم در ابطال آن نقشى ندارد ولى بيع فضولى در عين اينكه بيع است امّا بيعى ضعيف و متزلزل و ناقص است و توقف بر اجازه بعدى دارد و اگر به‌جاى اجازه، ردّ شود، ريشه و اساس آن از بين مى‌رود. بنابراين ملاحظه مى‌شود كه در امور اعتبارى هم تفاوت به شدت و ضعف وجود دارد. در نتيجه، بهترين حرفى كه در زمينه وجوب و استحباب مطرح است، همين چيزى است كه مرحوم آخوند فرموده است كه وجوب و استحباب، دو امر اعتبارى مى‌باشند ولى با وجود اين، تفاوت آن دو به شدت و ضعف و كمال و نقص است و هيچ برهانى نمى‌تواند اين معنا را ثابت كند كه در امور اعتباريه، شدت و ضعف وجود ندارد. و اينكه ما در بيان وجه كلام مرحوم بروجردى گفتيم: «امور اعتباريه، داير مدار بين اثبات و نفى و وجود و عدم است»، كلام درستى است ولى مقايسه، بين دو وجود است نه بين وجود و عدم كه شما بگوييد: «امر اعتبارى را يا اعتبار مى‌كنند يا اعتبار نمى‌كنند»، خير، بين دو اعتبار هم تفاوت به شدت و ضعف و كمال و نقص وجود دارد. ما وقتى بيع اصيل را با بيع فضولى- بنا بر صحت آن- مقايسه مى‌كنيم مى‌بينيم با وجود اينكه اين دو، اعتبارى مى‌باشند ولى با يكديگر فرق دارند.

نظريه مرحوم بروجردى در ارتباط با تمايز ميان وجوب و استحباب‌

مرحوم بروجردى مى‌فرمايد: به‌نظر ما تمايز بين وجوب و استحباب، ربطى به مرحله ذات ندارد بلكه مربوط به خارج از ذات و مربوط به مقارنات است. اگر مولايى به عبدش گفت: «اضْرِبْ زيداً»، گاهى اين جمله داراى مقارناتى است، مثلًا مولا با عصبانيت و درحالى‌كه پا به زمين مى‌كوبد و دستها را حركت مى‌دهد و حالت خاصى به چشم‌ها مى‌گيرد، اين جمله را گفته است در اينجا ما مى‌آييم مسأله وجوب را انتزاع مى‌كنيم. ولى گاهى مولا با لحن نرمى اين جمله را مى‌گويد و حتى در كنارش مى‌گويد: «اگر