اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٦١ - آيا شارع مى تواند قصد قربت را از راه تعدّد امر، در متعلّق قرار دهد؟

صلاة اتيان شود. ولى آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» مسأله انحلال را مطرح كرده و مى‌گويد:

در باب ركوع، يك امر انحلالى به ركوع تعلّق گرفته و كنار آن امر ديگرى است به اينكه امر به ركوع را بايد به‌صورت عباديت انجام دهيد. مرحوم آخوند، «إن قلت» فوق را به دو صورت‌ جواب‌ مى‌دهد: جواب اوّل: برفرض كه اين «إن قلت» را بپذيريم ولى ما در شريعت چنين چيزى نداريم كه به يك عبادت، دو امر تعلّق گرفته باشد، يك امر به ذات عبادت و امر ديگر به قصد قربت در رابطه با امر اوّل. جواب دوم: امر اوّل كه متعلّق به صلاة شده است يا تعبّدى است و يا توصّلى و يا اينكه تعبّدى و توصّلى بودن آن مشكوك است. اگر تعبّدى باشد معنايش اين است كه تا قصد قربت نباشد غرض از آن امر حاصل نشده و امتثالى تحقق پيدا نمى‌كند، در اين صورت ما نيازى به امر دوم نداريم، زيرا تعبّدى بودن امر اوّل اقتضاء مى‌كند كه مأمور به را با قصد قربت انجام دهيم. و اگر امر اوّل توصّلى باشد، معنايش اين است كه غرض آن، بدون قصد قربت حاصل مى‌شد و اگر غرض حاصل شد، جايى براى امر دوم باقى نمى‌ماند، زيرا امر دوم مى‌خواهد بگويد: «تا قصد قربت نباشد، غرض حاصل نمى‌شود»، درحالى‌كه ما فرض كرديم غرض از امر اوّل، با اتيان صلاة بدون قصد قربت، تحقق پيدا مى‌كند. و اگر شك در تعبّديت و توصّليت داشته باشيم، باز هم نيازى به امر دوم نيست، زيرا ما در ذيل همين بحث‌ [١] خواهيم گفت كه در صورت شك در تعبّديت و توصّليت مأمور به، عقل حكم مى‌كند به اينكه بايد قصد قربت رعايت شود، زيرا اگر قصد قربت رعايت نشود، نمى‌دانيم كه غرض مولا حاصل شده يا نه؟ و جايى كه امر آمد، در مقام امتثال بايد يقين به تحصيل غرض مولا پيدا كنيم و با خالى بودن از قصد قربت، يقين‌

[١]- تذكر: اساس مسأله‌اى كه مرحوم آخوند مطرح كرد همين «مسأله شك در تعبّديت و توصّليت» است و آنچه تاكنون مطرح كرديم مقدّمات همين بحث بود.