اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٣٠ - راه اوّل تبادر

راه‌هاى ديگر براى استفاده وجوب نفسى، وجوب تعيينى و وجوب عينى‌

در اينجا راه‌هاى ديگرى- غير از مسأله اطلاق- نيز مطرح شده است:

راه اوّل: تبادر

گفته شده است: همان‌طوركه از هيئت افعل، معناى وجوب و الزام تبادر مى‌كند، قيود «نفسيت، تعيينيت و عينيت» را نيز به همراه دارد، يعنى متبادر از هيئت افعل، وجوبِ نفسىِ تعيينىِ عينى است. البته مراد اين نيست كه معناى هيئت افعل، متعدّد است، بلكه مراد اين است كه اين مقيّد- يعنى وجوبِ نفسىِ تعيينىِ عينى- متبادر از هيئت افعل است و تبادر هم علامت حقيقت است. [١] پاسخ راه اوّل: آيا ما مى‌توانيم ملتزم شويم كه هيئت‌هاى افعل كه در غير واجب نفسىِ تعيينىِ عينى بكار رفته بر سبيل مجاز است؟ مثلًا در آيه شريفه (يا أيّها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم و أيديكم إلى المرافق) [٢] هيئت افعل بكار رفته است، آيا مى‌توان ملتزم شد كه هيئت افعل دارد به صورت مجازى مسأله وضو را مطرح مى‌كند و آن را به عنوان شرط براى نماز قرار مى‌دهد؟ يا در جايى كه خود مولا تصريح به تخيير مى‌كند، مثلًا مى‌گويد: «كفاره افطار عمدى ماه رمضان، عبارت از اطعام شصت مسكين يا صيام شصت روز يا عتق رقبه است» آيا مى‌توان گفت: «هيئت افعل در اينجا به صورت مجازى بكار رفته است، زيرا موضوع له هيئت افعل، واجب‌

[١]- بدائع الأفكار، للمحقق الرشتي ص ٢٧٦ و ٢٧٧، التنبيه الثالث.

[٢]- المائدة: ٦