اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٤٢ - جواب اوّل

مسأله قصد الأمر و داعويت امر را پيش بياوريد. بنابراين به مرحوم آخوند گفته مى‌شود: خداوند به صلاتى امر كرده كه داراى عنوان تعظيم در پيشگاه اوست و عنوان تعظيم، به قصد تعظيم و قصد خضوع و خشوع تحقق پيدا مى‌كند، آن‌وقت چه مانعى دارد كه اين قصد تعظيم كه عنوان عباديت را درست مى‌كند، داخل در مأمور به باشد يعنى گويا خداوند در (أقيموا الصّلاة) مى‌خواهد بگويد: «يجب عليكم إقامة الصلاة المقرونة بقصد عنوانها الذي هو عنوان التعظيم و الخضوع و الخشوع» در اين صورت چه مانعى دارد كه «قصد تعظيم» به‌عنوان جزئيت يا شرطيت، داخل در مأمور به باشد؟ خلاصه كلام مرحوم حائرى در جواب اوّل اين شد كه روح عبادات، عبارت از تعظيم و خضوع و خشوع است و خود تعظيم و خضوع و خشوع، نياز به قصد دارد، به‌عبارت ديگر: نياز به قصد عنوان صلاة دارد و اگر قصد عنوان صلاة، محقِّق عباديت شد، مانعى ندارد كه اين قصد، داخل در دايره مأمور به باشد و به‌عنوان تعظيم در پيشگاه خداوند، دخالت در مأمور به داشته باشد. [١] اشكالات كلام مرحوم حائرى: اشكال اوّل (اشكال مرحوم بروجردى به محقق حائرى رحمه الله): مرحوم بروجردى خطاب به مرحوم حائرى مى‌فرمايد: شما محور عباديت را قصد عنوان صلاة قرار داديد در حالى كه در كتاب صلاة مى‌گويند: در باب صلاة، دو امر لازم است يكى قصد عنوان صلاة- يعنى بايد هدف مكلّف از انجام اين حركات، عنوان صلاة باشد نه چيز ديگر- و ديگرى قصد قربت. بنابراين قصد قربت به‌عنوان يك امر زائد بر عنوان صلاة مطرح شده است و در نزد فقهاء، قصد قربت به‌عنوان محور و ملاك است. [٢]

[١]- درر الفوائد، ج ١، ص ٩٥- ٩٧

[٢]- نهاية الاصول، ج ١، ص ١١٦