اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٢٠ - كلام مرحوم آخوند

ادلّه قائلين به استحاله بالغير اخذ قصد قربت در متعلّق امر

كلام مرحوم آخوند

از كلام مرحوم آخوند استفاده مى‌شود كه ايشان معتقد است اخذ قصد قربت در متعلّق امر، استحاله بالغير دارد. ايشان وقتى مسئله را مطرح مى‌كند، مدّعاى خود را در قيافه استحاله ذاتى مطرح مى‌كند ولى از دليلى كه اقامه مى‌كند، استحاله بالغير استفاده مى‌شود. مرحوم آخوند در مدّعاى خود اين‌گونه تعبير مى‌كند: «لاستحالة أخذ ما لا يكاد يتأتّى إلّا من قبل الأمر بشي‌ء في متعلّق ذاك الأمر». اين بيان، قدرى ظهور در مسأله دور و تقدّم شى‌ء و تأخّر آن در آنِ واحد دارد و اين مساوق با استحاله ذاتى است. ولى وقتى دليل اقامه مى‌كند مى‌فرمايد: اگر قصد الأمر در مكلّف به (/ متعلّق) اخذ شود و در رديف ساير اجزاء و شرايط قرار گيرد، مكلّفْ قادر بر امتثال نخواهد بود. دليل اين مطلب- با توضيح ما- اين است كه تكليف به غير مقدور محال است ولى نوع استحاله آن، استحاله بالغير است، يعنى چون مكلّف، قدرت بر امتثال ندارد، تكليفْ محال مى‌شود، مثل استحاله معلول بدون علت كه استحاله بالغير است. بنابراين در دليل مرحوم آخوند استحاله بالغير مطرح شده است. سپس مرحوم آخوند در مقام اثبات اين مطلب برمى‌آيد كه چرا مكلّف، قدرت بر امتثال ندارد؟ ممكن است كسى بگويد: در مقام تعلّق امر و جعل حكم، تصور مأمور به كافى است و نيازى به تحقق خارجى آن نيست، بلكه اصولًا نبايد وجود خارجى داشته باشد.

و همان‌طور كه مولا در مقام جعل حكم، مأمور به را تصوّر مى‌كند، و بعد از آن، امر را متوجّه اين مأمور به مى‌سازد، مى‌تواند قصد الأمر را هم تصور كند. تصور قصد الأمر، نيازى به امر ندارد. آنچه نياز به امر دارد، وجود خارجى قصد الأمر است. اما تصور