اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٣ - بررسى كلام محقق كمپانى رحمه الله

مرحوم آخوند نمى‌خواهد بگويد: «واجب نفسى، هيچ‌گونه قيدى ندارد» تا شما اشكال اتحاد قسم و مقسم را مطرح كنيد. ترديدى در اين معنا نيست كه در قسم، بايد خصوصيتى زايد بر مقسم وجود داشته باشد، لذا در واجب نفسى هم- مانند واجب غيرى- بايد ملتزم شويم كه خصوصيتى زايد بر مقسم در آن وجود دارد. ولى فرق ميان قيد واجب غيرى و قيد واجب نفسى، در وجودى بودن قيد و عدمى بودن آن مى‌باشد.

قيد در واجب غيرى، قيد وجودى است. وجوب وضو، مقيّد به وجوب ذى المقدّمه- يعنى صلاة- است، امّا قيد در واجب نفسى، قيد عدمى است. وجوب صلاة، مقيّد به وجوب چيز ديگر نيست، يعنى لازم نيست چيز ديگرى وجوب داشته باشد تا صلاة، وجوب پيدا كند. و اين «عدم لزوم وجوب چيز ديگر» به عنوان يك قيد عدمى در واجب نفسى مطرح است. محقق كمپانى رحمه الله سپس مى‌فرمايد: حال كه وجوب نفسى هم داراى قيد است، ما در مقام اطلاق مى‌توانيم عدم مدخليت قيد وجودى را استفاده كنيم، زيرا قيد وجودى، نياز به مئونه زايد دارد ولى قيد عدمى نياز به مئونه زايد ندارد. [١]

بررسى كلام محقق كمپانى رحمه الله‌

ابتدا به عنوان مقدّمه مى‌گوييم: قضيّه سالبه داراى اقسامى است كه ما در اينجا با دو قسم آن كار داريم: سالبه محصّله و سالبه معدوله. سالبه محصّله‌- كه اكثر قضاياى سالبه متداول از اين قبيل است- داراى خصوصيتى است كه هم با وجود موضوع سازگار است و هم با انتفاء آن. شما وقتى مى‌گوييد: «زيد ليس بقائم»، اين هم مى‌سازد با اينكه زيد وجود داشته باشد ولى‌

[١]- نهاية الدراية، ج ١، ص ٢٤٩