اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٥٤ - ٣- كلام آيت اللَّه خويى «دام ظلّه» در پاسخ به كلام مرحوم آخوند

متوجّه شود نمازش با وضو بوده، نماز او صحيح است، با اينكه در حال نماز كاملًا از وضو غافل بوده است. آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» مى‌فرمايد: اين فرع فقهى دليل بر اين است كه «تقيّد صلاة به وضو» امرى عبادى نيست، زيرا اگر جنبه عباديت داشت، نمى‌توانست با غفلت از وضو، تحقق پيدا كند، چون در صورت عباديت، بايد نسبت به تقيّد هم قصد قربت داشته باشد و چگونه مى‌شود كسى كه غافل از وضوست، نسبت به تقيّد، قصد قربت داشته باشد؟ اما قسم سوم: [١] ايشان مى‌فرمايد: در واجبات بالأصالة- مثل نماز، روزه و حجّ- ما نتوانستيم واجبى را پيدا كنيم كه بعضى از اجزاء آن عبادت بوده و بعضى از اجزائش عبادت نباشد. ولى در واجبات بالعرض- يعنى آنهايى كه از ناحيه نذر و امثال آن و از ناحيه شرط ضمن عقد وجوب پيدا مى‌كنند- ممكن است مثالى براى قسم سوم پيدا كنيم، مثل اينكه كسى نذر كند «اگر حاجت من برآورده شد، دو روز روزه بگيرم و فلان كار راجح شرعى را انجام دهم، اين مثال در صورتى به بحث ما ارتباط پيدا مى‌كند كه اين دو عمل- يعنى روزه و آن عمل راجح- به‌عنوان يك عمل و يك وفاى به نذر شناخته شود. [٢] اين مثال شبيه اقلّ و اكثر ارتباطى است. دو عمل را به‌عنوان يك شى‌ء، متعلّق نذر قرار دهد به‌گونه‌اى كه اگر مجموع دو عمل را در خارج انجام داد وفاى به نذر حاصل شده ولى اگر يكى را انجام داد و ديگرى را انجام نداد، وفاى به نذر حاصل نشده و گويا هيچ‌كدام را انجام نداده است. اگر ما نذرى به اين صورت درست كنيم، واجبى مى‌شود كه قسمتى از آن عبادت و قسمت ديگر آن غير عبادت است و مجموع دو عمل هم به عنوان شى‌ء واحد،

[١]- قسم دوم را پس از بيان قسم سوم مطرح مى‌كنيم.

[٢]- نه به اين صورت كه به سبب صيغه نذر، دو كار را به‌صورت دو واجب استقلالى بر خودش واجب كند، به‌گونه‌اى كه اگر يكى را انجام داد و ديگرى را انجام نداد، نسبت به يكى وفاى به نذر حاصل شده و نسبت به ديگرى حاصل نشده باشد.