اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٣٦ - ٣- نظريه مشهور بين اصوليين

٢- نظريه بعضى ديگر از علماى اهل تسنن‌

بعضى ديگر از علماى اهل تسنن، بين دو فرض مسأله تفصيل داده و گفته‌اند: امر واقع بعد از نهى، داراى دو صورت است: ١- گاهى امر به صورت قضيّه شرطيه‌اى است كه شرط آن عبارت از زوال علت نهى است. چنين امرى ظهور پيدا مى‌كند در حكمى كه اين واقعه، قبل از تعلّق نهى داشته است، مثلًا در آيه شريفه (يَسْئَلُونكَ عن الشهرِ الحرامِ قتالٍ فيه قُلْ قتالٌ فيه كبيرٌ) [١] قتال در ماه‌هاى حرام، تقريباً مورد نهى قرار گرفته است. بعد آيه ديگرى آمده و فرموده است: (فإذا انسلخ الأشهرُ الحرم فاقتلوا المشركينَ) [٢] در اين آيه امرى آمده و معلّق به‌زوال علّت نهى شده است. گفته‌اند: امر در (فاقتلوا المشركين) حكمى را براى قتال مشركين بيان مى‌كند كه قبل از حرمت قتال در ماه‌هاى حرام وجود داشته است و حكم قتال مشركين، در آنجا وجوب بوده، اينجا هم وجوب است. و اگر در جايى حكم قبلى عبارت از اباحه بود، در اينجا هم صيغه افعل ظهور در اباحه پيدا مى‌كند. ٢- گاهى امر به صورت قضيّه شرطيه نيست و يا اگر به صورت قضيّه شرطيه باشد، شرط آن، زوال علت نهى نيست بلكه چيز ديگر است. در اين دو مورد و نيز در جايى كه امر بعد از توهّم نهى قرار گيرد، ظاهر اين‌ها اين است كه همان ظهور اوّلى هيئت افعل، در جاى خودش محفوظ مى‌ماند. [٣]

٣- نظريه مشهور بين اصوليين‌

مشهور اين است كه امر واقع بعد از نهى يا توهّم نهى، نه تنها ظهور در معناى حقيقى ندارد بلكه يك ظهور ثانوى براى آن پيدا مى‌شود و آن ظهور در

[١]- البقرة: ٢١٧

[٢]- التوبة: ٥

[٣]- اين قول را عضدى به «قيل» نسبت داده و از آن نفى بُعد كرده است. بدائع الأفكار، للمحقق الرشتي، ص ٢٩٤، الفصول الغروية في الأُصول الفقهيّة، ص ٧٠