اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٩ - كلام مرحوم نائينى

كلام مرحوم نائينى‌

مرحوم نائينى در ارتباط با معانى امر قائل به‌ اشتراك معنوى‌ است. البته در بعضى از تقريرات ايشان‌ [١]، فقط مسأله تمايل ايشان به اشتراك معنوى نقل شده و گفته شده است: «التزام به اشتراك لفظى، مشكل‌تر است، هرچند آن معناى مشترك معنوى را به‌خوبى نمى‌توان در قالب يك لفظ تبيين كرد». ولى در بعضى ديگر از تقريرات ايشان‌ [٢]، گفته شده است: معناى مشترك معنوى عبارت از واقعه‌اى است كه داراى اهميت في‌الجمله باشد» يعنى در معناى امر، دو خصوصيت معتبر است: يكى عنوان واقعه و ديگرى اهميت فى‌الجمله. مرحوم نائينى فرموده است: اين معنايى است كه هم معانى غير اشتقاقى را شامل مى‌شود و هم معناى اشتقاقى طلب را دربر مى‌گيرد، مثلًا در باب «شأن»، وقتى گفته مى‌شود: «شغلني أمر كذا» و «أمر» به‌معناى «شأن» دانسته مى‌شود، حتماً چيزى كه انسان را مشغول مى‌كند امر حادثى است و داراى اهميت مى‌باشد. در فعل عجيب، غرض و شى‌ء [٣] نيز همين‌طور است. و نيز اين معنا شامل معناى حدثى طلب هم مى‌شود. اگر مولا چيزى را از عبدش طلب كرد، نفس همين طلب، يك واقعه و داراى اهميت في‌الجمله است زيرا به‌عنوان دستور مولاست و تبعيت از آن لازم است. در نتيجه مرحوم نائينى در واقع دو ادّعا دارد: ١- لفظ امر به‌عنوان مشترك معنوى نسبت به معانى متعدد است. ٢- قدر جامع در اين مشترك معنوى عبارت از «واقعه‌اى است كه داراى اهميت فى‌الجمله باشد». [٤]

[١]- فوائد الاصول، ج ١، ص ١٢٨

[٢]- أجود التقريرات، ج ١، ص ٨٦ و ٨٧

[٣]- زيرا شى‌ء داراى معناى عامى است كه بعداً پيرامون آن صحبت خواهيم كرد.

[٤]- أجود التقريرات، ج ١، ص ٨٦ و ٨٧