اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢١١ - كلام مرحوم آخوند

به‌صورت ميمون درآييد، و به نفس همين (كونوا قردة خاسئين)، اين حالت در آنها پيدا مى‌شود، بدون اينكه موافقت و اختيار و امتثال مطرح باشد. اين آيه شريفه مثل آيه شريفه (إنَّما أمره إذا أراد شيئاً أن يَقول لَه كُن فَيَكون) [١] است، كه معناى آن «فيكون تكويناً» است، بدون اينكه مسأله وساطت اراده و مسأله امتثال و اطاعت، مطرح باشد. گاهى نيز هيئت افْعَلْ در مقام تهديد به‌كارمى‌رود، مثل آيه شريفه (اعملوا ما شئتم)، [٢] يعنى هر كارى مى‌خواهيد انجام دهيد. اين (اعملوا ما شئتم) غير از «ادخل السوق و اشتر اللّحم» است. همين‌طور گاهى در مقام ترجّى و تمنّى استعمال مى‌شود. در اينجا بحث در اين است كه اين مقامات- با قطع‌نظر از عنوان موضوع له بودن- آيا داراى عنوان مستعمل فيه مى‌باشند؟ اگر چنين عنوانى داشته باشند، آن‌وقت بحث مى‌كنيم كه آيا اين استعمال، حقيقت است يا مجاز؟ به‌عبارت ديگر: مى‌خواهيم ببينيم آيا در آيه شريفه (فأتوا بسورة من مثله)، هيئت افْعَلْ، در معناى تعجيز استعمال شده است؟ آيا در (كونوا قِرَدَةً خاسِئين)، هيئت افْعَلْ، در معناى تسخير استعمال شده است؟ و ....

كلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند مى‌فرمايد: «از كلمات ديگران استفاده مى‌شود كه عناوين مذكور به‌عنوان مستعمل فيه براى هيئت افْعَلْ مى‌باشند، بلكه بالاتر از اين، استعمال هيئت افْعَلْ در اين معانى، جنبه حقيقت هم دارد، يعنى هيئت افْعَلْ داراى معانى متعددى است، يكى از آن معانى، عبارت از انشاء طلب است و ساير معانى- مانند تعجيز و

[١]- يس: ٨٢

[٢]- فصّلت: ٤٠