شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٥٣ - توضيحى فزونتر درباره عَرَضيّت سطح

كره درآوريم، سپس آن را به شكل مكعّب درآوريم، جسميّتش عوض نمى شود. بنابراين، بين اشكال مختلفى كه عارض جسم مى شود، جسميّتِ مشتركى وجود دارد كه موضوع آنها را تشكيل مى دهد. امّا، در مورد سطح چنين نيست. هرگاه يك سطح عوض شود به يك نوعِ ديگرى از سطح تبديل مى شود. مثلا سطح مستوى به سطح منحنى تبديل مى شود. به طور مثال وقتى جسمى به شكل مكعب باشد، سطح هاى جانبى آن، هر كدام به شكل سطح مستوى است. نبودن معناى مشترك ميان اشكال گوناگون سطح

انحنايى در آنها نيست. امّا، اگر آن را به يك كره تبديل كنيم، داراى يك سطح منحنى خواهد بود. و به تعبير مصنّف، سطحِ مسطَّح آن به سطح مستدير تبديل مى شود. و ديگر سطح مشتركى بين آندو، وجود نخواهد داشت. نمى توان گفت سطح به يك معناى مشتركى بين اشكالِ گوناگون آن وجود دارد؛ كه هرگاه سطح ها تغيير يابند يا اتصال و انفصال در آنها رخ دهد، آن موضوع مشترك به عنوان سطح مشتركى بين آنها باقى بماند.

   آنچه درباره شكل و سطح گفتيم، درباره هيولى صادق نيست. زيرا، به طور مثال اگر يك ظرف آب را به دو قسمت تقسيم كنيم، در واقع آب را تقطيع كرده ايم و حالت اتصاليه آن را از بين برده ايم. در اينجا على رغم آنكه آب به دو قسمت، تقسيم شده است، امّا هيولاى آن از بين نرفته است. زيرا، هيولا جز قوّه، چيزى نيست. از اينرو، وقتى آن دو آب را دوباره در يك ظرف قرار دهيم، هيولايش همان هيولا خواهد بود. البته، اين در صورتى است كه ما چيزى را به نام هيولاى اُولى و بدون هيچ فعليّتى بپذيريم.[١] قائلين به وجود هيولا يكى از دلايل وجود هيولا را همين قرار داده‌اند كه با اتصال و انفصال از بين نمى رود. برهان وصل و فصل نيز همين را اقتضا مى كند. بنابراين، هيولا همواره يك هيولا است. چه انفصال حاصل شود و چه اتصال!

   بنابراين، اگر چند سطح را با هم تأليف كنيم ـ و منظور از تأليف آن است كه آن سطوح در هم ادغام شوند و حالت اتصالى واحد بوجود آيد ـ چنانكه چند ظرف آب را روى هم بريزيم و آنها را در يكجا جمع كنيم به گونه اى كه آبها به يكديگر