شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٢٣ - تقابل حقيقى در فلسفه

الفصل السادس

فى تَقابُلِ الْواحِدِ وَ الْكَثير

وَ بِالْحَرِىّ اَنْ نَتَأَمَّلَ كَيْفَ تَجْري الْمُقابَلَةُ بَيْنَ الْكَثيرِ وَ الْواحِدِ، فَقَدْ كانَ التَّقابُلُ عِنْدَنا عَلى اَصْناف اَرْبَعَة، وَ قَدْ تَحَقَّقَ ذلِكَ. وَ سَنُحَقِّقُ بَعْدُ اَيْضاً اَنّ صُورَةَ التَّقابُلِ تُوجِبُ اَنْ تَكُونَ اَصْنافُهُ عَلى هذِهِ الْجُمْلَةِ، وَ كانَ مِنْ ذلِكَ تَقابُلُ التَّضادِّ. وَ لَيْسَ يُمْكِنُ اَنْ يَكُونَ التَّقابُلُ بَيْنَ الْوَحْدَةِ وَ الْكَثْرَةِ عَلى هذِهِ الْجُمْلَةِ، وَ ذلِكَ اَنَّ الْوَحْدَةَ مُقَوِّمَةٌ لِلْكَثْرَةِ وَ لا شَىْءَ مِنَ الاَْضْدادِ يُقَوِّمُ ضِدَّهُ، بَلْ يُبْطِلُهُ وَ يَنْفيهِ.

فصل ششم

تقابل واحد و كثير

مطالب اين فصل درباره رابطه ميان واحد و كثير است. اصلى ترين پرسش در اين زمينه، آن است كه آيا رابطه بين واحد و كثير از اقسام تقابل است يا نه؟ و اگر از اقسام تقابل است، كداميك از اقسام تقابل به شمار مى آيد؟

   در آغاز، چنين به نظر مى رسد كه واحد و كثير متقابل اند. زيرا، هيچ چيزى از آن جهت كه واحد است از همان جهت نمى تواند كثير باشد. چنانكه هيچ چيزى از آن جهت كه كثير است نمى تواند از همان جهت، واحد باشد. و معناى تقابل، چيزى جز همين نيست.

   از اين رو، اين پرسش مطرح مى شود كه واحد و كثير چه رابطه اى با هم دارند؟ آيا حقيقتاً ميان آن دو تقابل برقرار است؟ و اگر آن دو متقابلند، كداميك از اقسام تقابل درباره آنها صادق است.

تقابل حقيقى در فلسفه

مقدّمتاً بايد دانست اقسام تقابلى كه در فلسفه مطرح مى شود درباره اين است كه ما دو چيز يا دو مفهوم را با هم مقايسه كنيم كه ذاتاً قابل اجتماع نباشند. وگرنه،