شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٦ - بررسى نظر مصنف در فرق ميان جسميّت با مقدار

به آن ضميمه شود، يك ماهيّت تامّى بوده است. اگر چيزى بر آن افزوده مى شود در واقعْ خارج از ماهيّت جسم است و به درون ماهيّت جسم راه نمى يابد. آنچه به جسميّت اضافه مى شود زائد بر آن است و با جسميّت كه خود تحصّل دارد تركيب مى گردد.

   امّا، تحصّل جسم نيازمند اضافه شدن فصلى نيست كه با جسميّت اتحاد پيدا كند. جناب شيخ مى گويد: مقصود ما از جسميّت، جسميّتى است كه به عنوان ماهيّت تامّ تحصّل دارد نه آن جسميتى كه به عنوان جنس اخذ مى شود.

بررسى نظر مصنف در فرق ميان جسميّت با مقدار

نكته اى كه پرداختن به آن خالى از فايده نيست آن است كه درباره تلاش هاى مصنف در اينجا و در كتاب برهان[١] و يا در مقاله پنجم همين كتاب[٢] كه به زودى خواهد آمد، نيك بينديشيم و ببينيم آيا فرقى كه جناب شيخ ميان جسميّت و مقدار قائل است و بر اساس آن مى گويد ماهيّت جسميّت يك ماهيّت تامّ است امّا ماهيّت مقدار، ابهامى و ناتمام است؛ فرقِ درستى است؟! و آيا اساساً مى توان گفت چنانچه جسم، «بشرط لا» اخذ شود ماهيّتِ تامى دارد؟!

   البته، در مورد روح و بدن مى توان پذيرفت كه هر يك از آن دو اگر به صورت ماهيتِ «بشرط لا» لحاظ شوند، ماهيّت تامّى خواهند داشت. امّا، در مورد جسم، آيا مى توان گفت چيزى وجود دارد كه حقيقتش فقط جسميّت است و هيچ چيز ديگرى ندارد؟! آيا مى توان آن را به عنوان يك ماهيّت تامّ، در نظر آورد؟!

   به نظر مى رسد از اين جهت، هيچ فرقى ميان ماهيّت جسم و ماهيّتِ مقدار وجود ندارد. يعنى همانگونه كه ماهيّت مقدار يك ماهيّت جنسى است. و نمى توان آن را به صورت يك ماهيّتِ تام و «بشرط لا» لحاظ كرد. ماهيّت جسم نيز يك ماهيّت جنسى است و نمى توان آن را به صورت يك ماهيت تام و «بشرط لا» منظور نمود. به عبارت ديگر: همان گونه كه نمى توان گفت چيزى به نام مقدار،