شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٠٧ - فرق مفهوم مقدار با مفهوم جسم از جهت اعتبارات ماهيت

صورت ابهامى لحاظ گردد عقل نمى تواند معناى تامّى را از آن درك كند مگر آنكه فصلى را همچون ناطقٌ و صاهلٌ به آن بيفزايد.

   امّا، چنانكه گفتيم مفهوم حيوان را مى توان «بشرط لا» در نظر گرفت. كه در اين صورت، عقل مى تواند آن را به صورت يك ماهيّت تامّ لحاظ كند و براى آن جنس و فصلى در نظر بگيرد. چنين مفهومى، خود، يك ماهيّت تام خواهد بود. گرچه مفهوم ديگرى به آن ضميمه شود يا اتحاد پيدا كند و نتيجتاً ماهيّت ديگرى از آن دو پديد آيد.

فرق مفهوم مقدار با مفهوم جسم از جهت اعتبارات ماهيت

وقتى مفهوم مقدار را در نظر مى آوريم، با اين وصف كه مقدار هندسى است و يكى از اقسام كمّيت (كمّ متصل) به شمار مى آيد، در واقع معنايى را از آن ادراك مى كنيم كه مشترك بين خط و سطح و حجم است. چنين مفهومى يك معناى محصَّلى ندارد. لذا، مفهوم مقدار، عبارت است از چيزى كه يا خط است يا سطح است و يا حجم! چنانچه بخواهيم معناى محصَّلى از مقدار داشته باشيم حتماً بايد فصلى را بدان بيفزاييم تا تعيّن و تحصّل پيدا كند. و همچون ماهيّت خطّ، يك ماهيّتِ مشخصى گردد. بنابراين، بايد فصلِ خطّ را به مفهومِ مقدار افزود تا ماهيّت خطّ پديد آيد. و يا فصل سطح را بدان افزود تا كم متصلى كه دو بُعد دارد پديد آيد. در اين صورت است كه يك مقدار مشخصى با يك ماهيّت تام معيّن و جديد به دست مى آيد. امّا، خود مفهوم مقدار هيچ معناى محصَّلى به دست نمى دهد. يك مفهومِ ابهامى است. چنين مفهومى، تنها مفهوم جنسى است. نمى توان آن را «بشرط لا» در نظر گرفت. اين مفهوم، ذاتاً «لا بشرط» است و حالت ابهامى دارد.

   امّا، مفهوم جسم كه در اينجا از آن سخن مى گوييم، به عنوان يك ماهيّت تامّ در نظر گرفته مى شود و معناى جنسى و ابهامىِ آن مراد نيست. هر گاه عقل بتواند ماهيّتى را در نظر بگيرد كه مركّب از هيولى و صورت است، آن را يك ماهيّت تامّ به شمار مى آورد. هر چند در خارج به گونه اى باشد كه اگر اين ماهيّت موجود