فرهنگ فلسفى - جميل صليبا- منوچهر صانعى دره بيدى - الصفحة ٣٨٩ - س
خود را بررسى كرد. از همين موارد است بررسى احوال اجتماعى. مىگويند جامعهشناسى حقيقت رأى عام را بررسى كرد. يعنى عمق آن را سنجيد تا جهات آن را بشناسد.
سجل
فارسى/ ثبت
فرانسه/Registre
انگليسى/Register
لاتين/Regesta
سجل در اصل به معنى سند است. و نيز به معنى پيماننامه و امثال آن آمده است. سپس كتاب احكام و قوانين را كه قاضى دستورات و مقررات و اسناد خريد و فروش و امثال آن را به منظور نگهدارى نزد خود در آن ثبت مىكند به اين نام ناميدند. از اين قبيل است تركيبات جديدى مانند اداره ثبت احوال، و دفتر ثبت كاركنان و وظيفه بگيران.
در روانشناسى جديد اين اصطلاح را به معنى پديدارهاى شعورى مختلفى كه نفس آنها را نزد خود ثبت مىكند، به كار بردهاند. مىگويند ثبت احساسات يا ثبت افكار و ثبت انفعالات. اگر اين ثبتهاى گوناگون هم آهنگ باشد، نفس داراى حالت توازن است. اما اگر متعارض يكديگر باشند، چنانكه در بعضى امور پيچيده حال از اين قرار است، نفس مضطرب خواهد بود.
سحر
فارسى/ جادو
فرانسه/Magie
انگليسى/Magic
لاتين/Magia
سحر در لغت به معنى بازداشتن است. مىگويند فلانى را از فلان كار سحر كرد، يعنى او را از آن كار بازداشت و دور كرد. و نيز به چيزى اطلاق مىشود كه داراى مأخذ لطيف باشد و به نشان دادن باطل به صورت حق و به حيلههائى كه انسان مرتكب مىشود و به چيزى كه انسان براى نزديك شدن به شيطان در آنچه اختصاص به خود او ندارد، از آن كمك مىگيرد، اطلاق مىشود.
از سحر در زبان لاتين با لفظ (Magia( تعبير مىشود كه به معنى كار مجوسان (Mages( است كه آتش و ستارگان را مىپرستيدند و معتقد بودند كه ستارگان در اين جهان تأثير مىگذارند و خير و شر و سعادت و شقاوت از آنان ناشى مىشود. بعدا اين لفظ را به معنى فعاليتهاى نفوس خبيثه به نحوى كه امور خارق عادت از آن برآيد و يا به فن تأثير در طبيعت از طريق دعا و طلسم و ابزارها و دواهاى مخصوص، به كار بردند. به اين جهت گفتهاند: جادو اولين دانش است. زيرا جادوگر كه بعضى اعمال را به قصد تأثير در طبيعت انجام مىدهد، معتقد است كه [فقط] ظواهر امور طبيعى مقيد به قوانين طبيعت است، و او اگر از بعضى تدابير پنهانى كمك بگيرد، مىتواند مجراى اين قوانين را تغيير دهد.
فرق جادوگر و دانشمند اين است كه دانشمند معتقد است كه نمىتواند در طبيعت تصرف كند مگر با پيروى از قوانين آن. در حالى كه جادوگر معتقد است كه با توسل به افعال و امورى كه وقايع خارق عادت را در پى خواهد داشت، مىتواند مجراى قوانين طبيعت را تغيير دهد.
فرق جادو و دين اين است كه جادو تأثير در طبيعت را متوقف بر افعال پنهانى جادوگر مىداند، در حالى كه دين تصرف در امور طبيعت را متوقف بر اراده خداوند مىداند.
وقتى لفظ جادو را به لفظ ديگرى اضافه كنند، مقصود از آن، بيان زيبائى و تازگى شىء مذكور است. مثلا مىگويند: جادوى كلام، جادوى موسيقى و ...
سرّ
فارسى/ راز
فرانسه/Mystere
انگليسى/Mystery
لاتين/Mysterium
سر به معنى چيز پنهان، و جمع آن اسرار است و به معنى چيزى است كه انسان آن را در درون خود نگه مىدارد. در اين مورد گفتهاند: سينه آزادگان، گور رازهاست. و نيز گفتهاند: رازهاى سياست، يا رازهاى فرقههاى باطنى.
در اديان قديم، اسرار عبارت است از روشها، علائم و