فرهنگ فلسفى - جميل صليبا- منوچهر صانعى دره بيدى - الصفحة ٢٨٥ - ج
زيبائى خداوند (جمال الهى) بر دو نوع معنوى و صورى است. زيبائى معنوى چيزى است كه اسماء و صفات بر آن دلالت مىكنند، و زيبائى صورى او همين جهان است كه به عنوان مخلوقات و انواع گوناگون آن ياد مىشود.
فرق جمال و جلال اين است كه جمال تناسب و اعتدالى است كه نفس را راضى مىكند و جلال چيزى است كه از لحاظ هنر و آفرينش و فكر، از حد اعتدال در مىگذرد. جمال خداوند اوصافى است كه مشتمل بر رحمت، علم، لطف، جود و امثال آن است. و جلال او اوصافى است كه متعلق به ربوبيت، قدرت، عظمت، كبريا و مجد اوست. پس صفت جمال او در ما بهجت و رضا ايجاد مىكند و صفت جلال او در ما خشيت و ترس و دهشت و بهت و حيرت برمىانگيزد. (رجوع كنيد به جلال)
(علم) الجمال
فارسى/ زيبايىشناسى
فرانسه/Esthetique
انگليسى/Aesthetics
يونانى/Aisthetikos
زيبايىشناسى دانشى است كه از شرايط زيبائى، مقياسهاى آن، نظريات مربوط به آن و ذوق هنرى بحث مىكند و يكى از شعب فلسفه است. زيبائىشناسى بر دو قسم است: قسمت نظرى عام و قسمت عملى خاص.
قسم نظرى عام از صفات مشترك اشياء زيبا، كه آگاهى نسبت به زيبائى را برمىانگيزد، بحث مىكند. اين قسمت، آگاهى نسبت به زيبائى را تحليل نفسانى مىكند و طبيعت و ماهيت زيبائى را تفسير فلسفى مىكند و شرايط تمايز زيبا از زشت را معين مىكند. پس اين علم مانند منطق و اخلاق، از علوم دستورى است. چنانكه منطق قواعد تشخيص درست از نادرست را تعيين مىكند، زيبايىشناسى نيز قواعد تشخيص زشت از زيبا را تعيين مىكند.
قسم عملى خاص، از اشكال مختلف هنر بحث مىكند و نمونههاى خاصى از آن را نقد مىكند. به اين بخش از زيبائىشناسى، نقد هنرى نيز اطلاق مىشود. اين قسمت فقط متكى به ذوق نيست بلكه به عقل نيز تكيه دارد زيرا ارزش اثر هنرى، فقط توسط احساسى كه در نفس برمىانگيزد، سنجيده نمىشود، بلكه نسبت به غاياتى كه عقل نمايانگر آنهاست نيز سنجيده مىشود.
زيبايىشناسى استعلائى نزد كانت بخشى از نقد عقل محض است كه از صور پيشينى معرفت حسى بحث مىكند.
اين صورتها در نظر كانت دوتاست: اول مكان كه صورت پيشين شناخت جهان خارج است. دوم زمان كه صورت پيشين شناخت عالم درون است.
زيبائى منسوب به زيباست. مثلا مىگويند حس زيبائى، حكم زيبائى، نشاط زيبائى. اصطلاح اخير، در نظر بعضى به معنى بازى است و نيز به معنى يك فرشته خيالى است كه زيبايى را براى خود زيبائى و نه براى منفعت يا فايدهاى خواهان است.
زيبائىگرائى فلسفى عبارت است از تمايل ضمنى يا صريح به ترجيح دادن مذاهب فلسفى زيبا بر مذاهب فلسفى صحيح.
زيبائىگرائى اخلاقى عبارت است از تمايل به تنظيم رفتار بر اساس مقتضيات زيبائى. زيرا در نظر هواداران اين مذهب، زندگى كامل نمىشود مگر اينكه زيبا باشد و جستجوى ترتيب و نظم از رعايت احكام تنگ و خشك عدالت بهتر است.
زيبائىشناسى نفسانى عبارت از بحث در آثار هنرى از اين جهت كه اين آثار وثيقههاى نفسانيى هستند كه طبيعت آفريننده خود را، يا طبيعت جامعهاى را كه به آنها عشق مىورزد، كشف مىكنند. در مقابل اين بخش از زيبائىشناسى، زيبائىشناسى طبيعى، زيبائىشناسى اجتماعى و زيبائىشناسى فلسفى قرار دارد.
جمع
فارسى/ جمع
فرانسه/Addition
انگليسى/Addition
لاتين/Additio
جمع كردن به معنى ضميمه كردن اجزاء به يكديگر و تأليف كردن آنهاست. به گروهى از مردم نيز جمع مىگويند. در اصطلاح رياضىدانان، ضميمه كردن اعداد، يا حدود جبرى شبيه به يكديگر، را جمع گويند. در اصطلاح علماى اصول و فقها به اين معنى است كه بين اصل و فرع به