كشاورزى و صنعتى ممكن نيست. جامعه اسلامى زمانى مى‌تواند به عزت و سربلندى نايل شود كه بتواند قبل از هر چيز در بخش توليد- دست كم در سطح توليدات مواد غذايى و استراتژيك- به خودكفايى برسد.

از ديدگاه اسلام، نياز و وابستگى به ديگران اسارت مى‌آورد. اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد:

«احتجْ إلى من شئت، تكن أسيره واستغن عمّن شئت تكن نظيره‌

؛ به هر كس نيازمند باشى، برده و اسير او هستى و از هر كس بى‌نيازى بجويى، همانند او خواهى بود». [١]

در جهان امروز قدرت‌هاى بزرگ براى تسليم كردن كشورهاى جهان سوم در برابر خواسته‌هاى نامشروع خويش، از نياز و وابستگى اقتصادى آنها به خودشان، به عنوان حربه‌اى نيرومند استفاده مى‌كنند و از اين را ه، آنها را در امور سياسى و فرهنگى نيز به خودشان وابسته مى‌سازند.

قابل توجه اينكه يكى از مسئولان امور كشاورزى آمريكا در اين زمينه مى‌گويد:

«من معتقدم كه سلاح غذا، امروز، نيرومندترين سلاحى است كه ما در اختيار داريم و ظرف بيست سال آينده هم، چنين خواهد بود. مادامى كه ديگر كشورها در نيازهاى غذايى خود وابسته به آمريكا هستند، در ايجاد مشكلات براى ما درنگ خواهند كرد». [٢]

بر اين پايه است كه اهميت ديدگاه اسلام در زمينه توليدات كشاورزى روشن مى‌شود.

اميرمؤمنان على عليه السلام توليدات كشاورزى را رُكن اصلى توليد جامعه مى‌داند كه بقيه بخش‌ها بر آن استوارند به گونه‌اى كه ضعف آن، سستى بخش‌هاى ديگر و شكوفايى آن رونق ديگر بخش‌ها را در پى دارد. امام عليه السلام خطاب به مالك اشتر مى‌فرمايد:

«وتفقّد أمر الخراج بما يُصلِحُ أهله، فإنّ في صلاحه وصلاحهم، صلاحاً لمن سواهم ولاصلاح لمن سواهم إلّا بهم لأنّ الناس كلّهم عيالٌ على الخراج وأهله‌

؛ ماليات (ويژه) زمين‌هاى كشاورزى را به گونه‌اى تنظيم كن كه به مصلحت اهلش (كشاورزان) باشد، زيرا بهبودى وضع ماليات و رعايت مصلحت كشاورزان، تأمين كننده مصلحت جامعه است. و (بلكه) تنها با كشاورزان است كه جامعه، به صلاح و مصلحت خويش مى‌رسد، زيرا همه مردم عيال و نانخور كشاورزان به حساب مى‌آيند (و در تأمين نيازهاى غذايى خويش به آنان وابسته‌اند)». [٣]

بر اين اساس كشاورزى و دامپرورى در نگاه دين، از آن‌رو كه تأمين كننده مهم‌ترين نيازهاى غذايى مردمند، در اولويت نخست قرار دارند و در روايات به آن دو تأكيد شده است.

در روايتى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

«سئل النبى صلى الله عليه و آله: أيّ المال خيرٌ؟ قال: الزرع زَرعه صاحبُه وأصلحه وأدّى حقّه يوم حصاده، قال: فأيّ المال بعد الزرع خير؟ قال: رجل في غنم له قد تبع بها مواضع‌

[١]. بحارالانوار، ج ٧٧، ص ٤٢٠.

[٢]. بحران غذا، ص ٤٣ (سيد حسن اسعدى، به نقل از روزنامه اينترناشنال هرالدتريبيون، ٢٦ دسامبر ١٩٨٠ م).

[٣]. نهج‌البلاغه، نامه ٥٣.