مقدمه مترجم و نيز هنگامى كه با على بن عيسى رمانى مناظره كرد و باو غالب شد و رمانى از مايه علمى و استادى وى با خبر گرديد توصيه و تمجيدى كه حاكى از مقام علمى و اهميت معظم له بوده به استادش ابو عبد اللَّه جعل نوشته و ويرا در آن نامه به «مفيد» ملقب ساخته. مجملا باندازه در خذلان و بيچارگى اهل سنت ميكوشيد كه وقتى شيخ ابو القاسم خفاف معروف به ابن النقيب از رحلت او باخبر شد بى‌اندازه خوشحال گرديده دستور داد خانه‌اش را تزئين كرده و آن روز را عيد گرفته و بعنوان تهنيت و مباركباد جلوس كرد و گفت اينك مرگ بر من گواراست.

و كسى كه پس از درگذشت شيخ مفيد موفق شد كه حائز مقام او شود و با متكلمان سنى مبارزه كند و آنان را منكوب سازد ابو يعلى محمد بن حسن جعفريست كه بنوشته علامه، خليفه شيخ مفيد و جانشين او و متكلم فقيه و حائز مقام فقه و كلام بوده و در روز شنبه ١٦ رمضان سال ٤٦٣ درگذشته و در خانه خودش مدفون شده.

آثار و مؤلفات:

مفيد حدود دويست كتاب و رساله در فنون مختلفه ويژه در علم كلام و مناظره تأليف و تصنيف نموده و عده از آنها كه از گزند روزگار محفوظ مانده در دست اعلام شيعه و اركان شريعه بوده و از آنها استفاده ميكردند چنانچه مرحوم مجلسى در هنگام تدوين مجلدات بحار الانوار هيجده كتاب از كتب او را دارا بوده و اسامى كتابها و رسائل نامبرده را نجاشى در رجال خود متجاوز از صد و هفتاد مجلد ياد كرده و از كتب او آنچه مطبوع و مشهور است يكى ارشاد (كتاب حاضر) ديگرى اوائل المقالات ديگرى الجمل ديگرى مسار الشيعه و يكى هم مقنعه در فقه اماميه و امثال اينها.

توقيع حضرت ولى عصر ع:

و از جمله امتيازات و فضائل خاصه شيخ مفيد چند فقره توقيع وقيع همايونى است كه از ناحيه مقدسه حضرت ولى عصر ع بدين عنوان صادر شده:

«للاخ السديد و الولى الرشيد الشيخ المفيد ابى عبد اللَّه محمد بن محمد بن نعمان ادام اللَّه اعزازه» و ديگرى «ايها الناصر للحق و الداعى اليه بكلمة الصدق».

علت صدور توقيع را قصص العلماء چنين نوشته: يكى از روستائيان بحضور شيخ آمده سؤال كرد هر گاه زن آبستنى كه بچه رحمش زنده باشد و خود آن زن بميرد مى‌توان پهلوى او را شكافت و آن بچه را بيرون آورد يا او را با همان بچه بايد دفن كرد شيخ پاسخ داد او را با همان بچه دفن كنند آن مرد پذيرفته بيرون رفت در راه سوارى با كمال عجله خود را بوى رسانيد كه شيخ مى‌گويد شكم مادر را شكافته بچه را بيرون آوريد آنگاه زن را بخاك سپاريد نامبرده بمحل خود رفته و بدستور ثانوى عمل كرد پس از چندى شيخ را از اين پيش‌آمد اطلاع دادند گفت من كسى را بچنين كارى مأمور نداشتم و او حضرت ولى عصر ع بوده الحال كه در فتاواى شرعيه خطا مى‌كنم ديگر فتوا نمى‌دهم بهمين مناسبت بخانه نشست و درب فتوا را بروى خود بست تا آنكه توقيعى باين مضمون شرف صدور يافت «بر شما لازم است فتوا بدهيد و بر ماست كه شما را از خطاكارى نگهدارى كنيم» شيخ بار ديگر بمسند فتوا نشست.

سال ميلاد و وفات:

نجاشى مى‌نويسد معظم له در روز يازدهم ذى قعده سال سيصد و سى و شش يا سيصد و سى و هشت متولد شده و در شب جمعه سوم ماه مبارك رمضان سال چهار صد و سيزده در سن هفتاد و هفت سالگى يا هفتاد و پنج سالگى درگذشته و در ميدان اشنان بغداد با آن بزرگى كه داشته در عين حال بقدرى سنى و شيعه اجتماع كرده كه جا براى نمازگزاران نمانده و در آن روز سيد مرتضى علم الهدى بر جنازه او نماز گزارده و هشتاد هزار نفر بر پيكر پاك او نماز گزاردند آنگاه جنازه او را بمقابر قريش نقل داده و