تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٣٢ - استعاذه
ابن جزرى گويد: «اين روايت، حديثى غريب با سندى نيكوست.» وى آن را به صورت مسلسل[١]، از چند طريق روايت كرده است. او اين گونه بر مشايخ بزرگ و ثقه خود قرائت كرده است و آنان همگى اين عبارت را تأييد كردهاند.[٢]
[١/ ١٦٢] خزاعى نيز در كتابش، المنتهى، با سند خود به عبد اللَّه بن مسلم بن يسار روايت كرده است كه وى گفت: «بر ابىّ بن كعب، خواندم:" أعوذ باللَّه السميع العليم".» وى گفت: «فرزندم، از چه كسى اين را گرفتى؟ بگو:" أعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم"؛ آن سان كه خداوند به تو فرمان داده است.»[٣]
ابن جزرى گويد: «ادعاى اجماع بر خصوص اين عبارت، مشكل است و گويا مراد، آن است كه اين عبارت برگزيده [همه قرّاء] باشد؛ چرا كه تغيير اين عبارت و افزودن برآن يا كاستن از آن، گزارش شده است.»
براى نمونه از حمزه «أستعيذ و نستعيذ و استعذت» نقل شده است كه ابن جزرى آن را صحيح نمىداند. هم چنين از امام حافظ علامه، ابو امامه محمد بن على بن عبد الواحد بن نقاش، در كتابش، اللاحق السابق والناطق الصادق فى التفسير، نقل شده كه آوردن سين و تاء در امر به استعاذه (استعِذْ و تَعَوَّذْ) بيان گر معناى طلب و اشاره به طلب پناه بردن است؛ بنابراين «استَعِذْ باللَّه» بدين معناست: از او بخواه كه تو را پناه دهد. اطاعت اين امر، آن است كه بگويد: «أعوذُ باللَّه» (به خدا پناه مىبرم)؛ زيرا گوينده آن، پناه برده يا پناه خواهى است كه پناه مىجويد. گوينده «أستعيذ باللَّه» پناه بَرَنده نيست، بلكه صرفاً خواهان پناه بردن به او و اعتصام به اوست و بين پناه بردن با طلب آن، تفاوت وجود دارد. ابن جزرى، اين گفتار را تحسين كرده، مىگويد:
«آفرين بر اين سخن لطيف و نيكوى او.» وى سپس حديث ذيل را بى اساس مىداند كه:
[١/ ١٦٣] رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با اين عبارت استعاذه كرد: «أستعيذ بالسميع العليم من الشيطان الرجيم».
[١] .[ حديثى كه همه يا بيشتر راويانش داراى خصوصيتى مشابه در گفتار يا كردار باشند.]
[٢] . النشر فى القراءات العشر، ج ١، ص ٢٤٣- ٢٤٦.
[٣] . همان، ص ٢٤٦.