تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٢٣ - استعاذه

[١/ ١٤٦] از امام ابو جعفر باقر عليه السلام روايت شده است: «آغاز هر كتاب آسمانى‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» است. هرگاه‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را خواندى، از استعاذه نكردن باكى نداشته باش. آن گاه كه‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را قرائت كردى، [بسمله‌] تو را از بلاياى آسمان و زمين نگه مى‌دارد.»[١]

شهيد اول، محمد بن جمال الدين مكى گويد: «شيخ ابو على بن شيخ اعظم، ابو جعفر طوسى معتقد به وجوب استعاذه است؛ چرا كه به آن امر شده است. اين عجيب مى‌باشد؛ زيرا امر در اين جا، به اتفاق، براى ندب است. پدرش در كتاب خلاف، اجماع شيعه را [بر استحباب استعاذه‌] نقل كرده است.»[٢]

[١/ ١٤٧] ابو جعفر صدوق در من لايحضره الفقيه روايت كرده است: «رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كامل‌ترين و موجزترين نماز را مى‌خواند. هنگامى كه وارد نماز مى‌شد، مى‌گفت:" اللَّه اكبر. بسم اللَّه الرّحمان الرّحيم"»[٣]؛ يعنى هنگامى كه اراده ايجاز و اكتفا بر واجبات نماز را داشت، چنين مى‌كرد.

در رواياتِ توصيف نماز نيز دلالتى بر اين معنا وجود دارد؛

[١/ ١٤٨] براى نمونه در صحيحه حمّاد- كه در بيان واجبات نماز است- بر تكبير، سپس قرائت حمد اكتفا شده و آمده است: «گفت: اللَّه اكبر، آن گاه حمد را خواند ...»[٤]

ليك در روايات بيان گر آداب، ابتدا استعاذه، سپس بسمله ذكر شده است:

[١/ ١٤٩] «أعوذ باللَّه السميع العليم من الشيطان الرجيم. بسم اللَّه الرحمان الرحيم ...»[٥] ابو حنيفه، سفيان، اوزاعى، شافعى، احمد و اسحاق نيز به اين استحباب فتوا داده‌اند.[٦]

[١] . كافى، ج ٣، ص ٣١٣؛ الوافى، ج ٨، ص ٦٤٨.

[٢] . ذكرى الشيعه، ج ٣، ص ١٣١. نيز بنگريد به: خلاف، ج ١، ص ٤٢٤.

[٣] . الفقيه، ج ١، ص ٣٠٦.

[٤] . همان، ص ٣٠٠ و ٣٠١.

[٥] . همان، ص ٣٠٤.

[٦] . بنگريد به: خلاف، ج ١، ص ٣٢٤ و المغنى، ج ١، ص ٥١٩.