تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٩٩ - حجيت ظواهر قرآن

يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ»[١]؛ پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: «واى بر كسى كه اين آيات را لقلقه زبان خويش كند و در آن تدبر نكند.»[٢]

[م/ ٧١] امام امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «آگاه باشيد، در قرائتى كه تدبرى در آن نيست، بهره‌اى وجود ندارد.»[٣]

[م/ ٧٢] امام صادق عليه السلام فرمود: «همانا قرآن پندهايى است براى دانشوران (اهل معرفت)، نه ديگران (بيگانگان با دانش و معرفت)؛ نيز براى افرادى كه به شايستگى، آن را تلاوت مى‌كنند؛ آنان كسانى‌اند كه به قرآن گرويده‌اند و آن را مى‌شناسند.»[٤]

ما بحث حجيت ظواهر قرآن را به گونه‌اى ترديدناپذير، به تفصيل آورده‌ايم و پندارِ انكار حجيت آن از سوى اخبارى‌ها را مردود دانسته، آن را نسبتى ظالمانه مى‌دانيم و بر آن هستيم كه شاخصه سند زنده بودنِ قرآن براى فهم قوانين و معارف دين، آن را بر نمى‌تابد. البته تخصيص‌ها، تقييدها و تفصيل‌هايى براى موارد اجمال گون قرآن وجود دارد كه بايد آنها را از سنت شريف و احاديث پيامبر و عترت پاك او- كه درود خدا بر آنان باد- دريافت؛ امرى كه هر فقيه نوانديش بدان ملتزم مى‌باشد؛ خواه مجتهدى اصولى باشد يا متعبدى اخبارى.[٥]

[١] . آل عمران( ٣) ١٩٠ و ١٩١:« همانا در آفرينش آسمان‌ها و زمين و پياپى آمدنِ شب و روز، براى خردمندان نشانه‌هايى است؛ همانان كه خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو آرميده، ياد مى‌كنند و در آفيرنش آسمان‌ها و زمين مى‌انديشند[ كه‌] پروردگارا، اينها را بيهوده نيافريده‌اى؛ منزّهى تو، پس ما را از عذابِ آتش در امان بدار.»

[٢] . مجمع البيان، ج ٢، ص ٤٧٠؛ شرح باب حادى عشر، ص ٨.

[٣] . المعانى، ص ٢٢٦.

[٤] . المحاسن، ص ٢٦٨.

[٥] . بنگريد به: التمهيد فى علوم القرآن، ج ٩، ص ٧٤- ٨٥.