تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٠٩ - قرائت«صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم و لاالضالين»

عليهم غير المغضوب عليهم وغير الضالين.»[١]

گويا گزارش اين قرائت از اعمش، ناشى از اشتباه راوى است؛ چرا كه:

[١/ ١٢٦] همين حديث را ابن ابى داوود با اسناد به اعمش از ابراهيم از اسود و علقمه روايت كرده است كه آنها گفتند: «از عمر بن خطاب اين قرائت را شنيديم:

" صراط من أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم وغير الضالّين.»[٢] در اين حديث نيامده است كه آن دو، خود نيز چنين قرائت مى‌كردند.

سيوطى نيز حديث را نقل كرده و به اشتباه، علقمه را به عكرمه تبديل كرده و گفته است:

[١/ ١٢٧] ابن ابى داوود از ابراهيم روايت كرده است كه عكرمه و اسود آيه را چنين مى‌خواندند.[٣]

***

رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم‌ «غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ‌ ...» را با كسر راء قرائت مى‌كرد؛ چنان كه قرائت مشهور نزد قرّاء و ساير مسلمانان، همين است؛ برخلاف ابن كثير كه با نصب راء قرائت كرده است.

[١/ ١٢٨] حاكم در مستدرك، با سند خود به اسماعيل بن اسحاق قاضى از سليمان بن حرب و ابو الوليد از شعبه از سلمة بن كهيل چنين روايت كرده است: «از ابو عنبس شنيدم كه از علقمة بن وائل از پدرش نقل مى‌كرد كه وى همراه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نماز مى‌گزارد و حضرت‌ «غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ» قرائت كرد ...» قاضى گويد: «غيرِ، با كسر راء قرائت كرد؛ چرا كه در قرائت اهل مكه‌[٤] (مقصودش، پيروان ابن كثير است)" غيرَ المغضوب عليهم" با نصب راء آمده است.»[٥]

[١] . مصاحف، ص ٩٠.

[٢] . همان، ص ٥٠.

[٣] . الدرّ، ج ١، ص ٤١.

[٤] . مقصودش پيروان ابن كثير است.

[٥] . حاكم، ج ٢، ص ٢٣٢. براى آگاهى از قرائت ابن كثير، بنگريد به: اعراب القرآن( ابن نحّاس)، ج ١، ص ٢١؛ مجمع البيان، ج ١، ص ٦٧. طبرسى گويد:« در شواذّ القراءات نيز" غير المغضوب عليهم"، با نصب قرائت شده است.»