تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٠٧ - قرائت«اهدنا الصراط المستقيم»
قرّاء در اين آيه اختلاف نظر دارند.
[١/ ١٢١] از ابن كثير، سين و صاد و صدايى شبيه زاء و صاد روايت شده است.
اصمعى نيز از وى «زراط» روايت كرده است.
ديگران با صاد قرائت كردهاند، ليك حمزه آن را بين صاد و زاء تلفظ مىكرد.
ابو على فارسى گويد: «به گمانم، اصمعى قرائت با زاء (زراط) را از ابو عمرو ضبط نكرده است؛ زيرا اصمعى نحوى نبوده و دوست ندارم قرائت، بر اين لغت حمل شود.[١] تصور مىكنم كه وى از ابو عمرو، تلفظ [صاد را] مشابه زاء شنيده و آن گاه آن را زاء پنداشته است.»
ابن سرّاج گويد: «من صاد را بر مىگزينم؛ زيرا بر زبان، سبكتر مىآيد؛ چرا كه صاد همچون طاء، اطباق دارد و در نتيجه به هم نزديكاند و به گوش، خوش مىنشينند، ولى سين حرفى مهموس است و از طاء دورتر مىباشد. نيز به دليل اين كه صاد، قرائت بيشتر قرّاء است.»[٢]
دليل ديگر برترىِ اين قرائت آن است كه از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به ثبت رسيده و همان قرائت حفص است كه مستند به امام اميرمؤمنان عليه السلام مىباشد. ابو حيّان گويد:
«مصحف امام، با صاد نوشته شد.»[٣]
***
[١/ ١٢٢] عياشى با سند خود به محمد بن على حلبى از امام صادق عليه السلام چنين روايت كرده است: «من پشت سر امام صادق عليه السلام نماز مىگزاردم و در مواردى بىشمار، شنيدم كه حضرت چنين قرائت مىكرد:" اهدنا صراط المستقيم"»[٤]؛ يعنى
[١] . عرب گويد: صَقْر و سَقْر. طايفه كلب گويند: زَقْر با مشابهتى[ به صاد].
[٢] . الحجّة فى القراءات، ج ١، ص ٤٩ و ٥٠.
[٣] . البحر المحيط، ج ١، ص ٢٥.
[٤] . عياشى، ج ١، ص ٢٤. در نسخههاى چاپى، همراه با لام تعريف آمده است. همچنين كسانى كه از وى نقلكردهاند، بدون لام آوردهاند، ليك در اين صورت، چنين قرائتى ويژگى خاصى نداشت؛ بنابراين نسخه صحيح، به صورت مضاف و بدون لام است؛ آن سان كه شيخ ابو الحسن شعرانى در حاشيه مجمع البيان( ج ١، ص ٣١) آورده است. همچنين ابن عطيّه گويد: امام جعفر بن محمد صادق عليه السلام" اهدنا صراط المستقيم" به صورت مضاف قرائت كرد.»( المحرّر الوجيز، ج ١، ص ٧٤).