كه سعيد جبير روايت كرده كه اول در صحيفه مى‌نويسند كه عمر فلان بنده چند است و بعد از آن هر روزى و ماهى و سالى كه ميگذرد در زير آن ثبت ميكنند كه روزى گذشته و ماهى و سالى گذشت‌ إِنَّ ذلِكَ‌ بدرستى كه تقدير طول و قصر عمر عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ بر خداى آسان است اين اشارتست بحفظ زمان و زياده و نقصان بعد از آن بيان قدرة خود ميفرمايد بقوله‌ وَ ما يَسْتَوِي الْبَحْرانِ‌ و برابر نيستند دو دريا هذا عَذْبٌ فُراتٌ‌ آن آب شيرين خوشمزه‌ سائِغٌ‌ شرابه خوشگوار و آسان فرو رونده بحلق آشامنده آن‌ وَ هذا و آن ديگر مِلْحٌ أُجاجٌ‌ آب شور بغايت تلخ نزد بعضى اين ضرب المثل مؤمن و كافر است كه مساوات ميان ايشان صورت نبندد چه يكى از حلاوات ايمان عين عذب عرفانست و ديگرى از مرارت كفر و عصيان بحر اجاج كفر و طغيان بعد از آن بر سبيل استطراد در صفة بحرين و آنچه در آنها است از انواع نعم ميفرمايد كه‌ وَ مِنْ كُلٍ‌ و از هر يك از اين دو دريا تَأْكُلُونَ لَحْماً طَرِيًّا ميخوريد گوشتى تازه يعنى ماهى‌ وَ تَسْتَخْرِجُونَ‌ و بيرون ميآريد از آنها حِلْيَةً زيور و پيرايه از لؤلؤ و مرجان‌ تَلْبَسُونَها كه ميپوشيد آن را يعنى زنان شما وَ تَرَى الْفُلْكَ‌ و ميبينى كشتيها را فِيهِ‌ در هر يك از اين دو دريا مَواخِرَ در حالتى كه بشدت جريان ميشكافند آب دريا را لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ‌ تا طلب كنيد از بخشش حقتعالى يعنى روزى بطريق تجارت‌ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ‌ و تا شايد كه شما شكر كنيد بر چنين نعمتى بدانكه مواخر جمع ماخر است بمعنى شاق ماخوذ از مخر يعنى شق پس مواخر بمعنى شواق باشد و حرف رجا مستعار است بمعنى اراده كانه قيل لتبتغوا و لتشكروا و مزية تفضيل و تبيين اين آيه در سورة النحل مذكور شده و در انوار آورده كه تواند بود كه و من كل تاكلون تا اخر از تماميت تمثيل كافر و مؤمن باشد و معنى اينكه اين هر دو دريا با آنكه مشاركند در بعضى فوايد مساوى نيستند در آنچه مقصود بالذاتست كه آن آبست و در آنكه مخالط احدهما ميشود چيزى كه مفسد و مغيران ميشود از كمال فطرت آن همچنين مؤمن و كافر مساوى نيستند و اگر چه در بعضى صفات مشاركند كه آن شجاعت است و سخاوت بجهة اختلاف ايشان در آنچه خاصيت عظيم است و بقاى احدهما بر فطرت اصلى و در كشاف نيز آورده كه آيه متحمل غير استطراد است و آن تشبيه جنس مؤمن و كافر است ببحرين و تفضيل بحر اجاج بر كافر در مشاركتان بعذب در منافع كه آن سمك است و لؤلؤ و مرجان و جرى فلك در آن و كافر خاليست از نفع پس اين‌