تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢١٥ - سوره لقمان(٣١) آيات ٢٠ تا ٢٩
كه حقتعالى خلق آن نفرموده مگر بجهة غرضى و اگر نه عبث باشد و او از عبث منزهست و جايز نيست كه غرض و نفع آن راجع باو شود بجهة آنكه او غنى مطلقست و محتاج نيست بهيچ نفعى از منافع پس غرض او راجع بحيوان باشد و اين عين نفعست كه مرادف نعمتست پس خلق همه عالم محض نعمة باشد و در روايت آمده كه موسى (ع) از حقتعالى سؤال كرد كه
دلنى على اخفى نعمتك على عبادك
راه نما بمن خفيفترين نعمتى را كه بر بندگان تست خطاب آمد كه
اخفى نعمتى عليهم النفس
اخفى نعمت من بر ايشان نعمت نفس است و در اخبار آمده كه
ان ايسر ما يعذب به اهل النار الاخذ بالانفاس
و بدانكه اقوال مذكوره منافى يكديگر نيستند بجهت اطلاق نعمة بر همه آن پس اولى حمل آنست بر تعميم بدون تخصص آن ببعضى دون بعضى آوردهاند كه نضر بن حارث ميگفت كه قرآن افسانه پيشينيانست حقتعالى آيه فرستاد كه وَ مِنَ النَّاسِ و از مردمان مَنْ يُجادِلُ كسى هست كه جدال ميكند و خصومت ميورزد فِي اللَّهِ در كتاب خدا و ميگويد كه قرآن از نزد حقتعالى نازل نشده بلكه اساطير اولينست كه آن را تعليم محمد (ص) ميكنند و محمد (ص) آن را بر اصحاب خود ميخواند و در عين المعانى آورده كه يهودى از حضرت رسالت (ص) پرسيد كه خداى تعالى از چه چيز است فى الحال او را صاعقه گرفت و اين آيه نازل شد كه او مجادله ميكند در ذات حق و يا مراد مطلق اهل شركند كه جدال ميكنند در توحيد صفات او سبحانه و انكار او ميكنند بِغَيْرِ عِلْمٍ به بيدانشى و مستفاد از دليل وَ لا هُدىً و بيهدايتى ماخوذ از پيغمبر (ص) و يا بيانى از نزد حقتعالى وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ و نه كتابى روشن بلكه بمحض جهل و تقليد كما قال وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ و چون گويند مر ايشان را كه بصدق تمام اتَّبِعُوا پيروى كنيد ما أَنْزَلَ اللَّهُ آن چيزى را كه فرو فرستاده است خداى تعالى يعنى قرآن و شرايع اسلام و بدان تصديق كنيد قالُوا گويند در جواب كه نميگرويم بدان و متابعت نميكنيم آن را بَلْ نَتَّبِعُ بلكه پيروى ميكنيم ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آن چيزى را كه يافتيم بر آن آباءَنا پدران خود را يعنى در طريق آباى خود سلوك مى كنيم اين منع صريحست از تقليد در اصول دين و بعد از آن بر سبيل انكار ميفرمايد أَ وَ لَوْ كانَ الشَّيْطانُ آيا اگر بود ديو سركش كه بر وساوس و هواجس يَدْعُوهُمْ بخواند ايشان را إِلى عَذابِ السَّعِيرِ بسوى عذاب سوزان كه آتش دوزخست يعنى بسوى آن چيزى كه مآل آن بآتش باشد با وجود اين پيروى كنند او را و از تقليد در نگذرند استفهام براى انكار است و تعجب و جواب او محذوفست