ببكرة و اصيل يعنى ذكر او سبحانه و تسبيح او كنيد در ايندو وقت كقولك صم و صل يوم الجمعة و تسبيح از جمله ذكر است و تخصيص آن از ميان انواع ذكر از قبيل تخصيص جبرئيل و ميكائيل است از ميان ملائكه بجهت تبيين فضل آن بر ساير اذكار زيرا كه معنى او تنزيه او سبحانه است از هر چه سزاوار نباشد از صفات و افعال و تنزيه او از قبايح و مثال و فضل تسبيح بر انواع ذكر فضل وصف عبد است بنزاهت از ادناس معاصى و طهارت از ارجاس ماثم بر ساير اوصاف او از كثرت صلوة و صيام و توقر بر همه اقسام طاعات و اشتمال بر علوم و اشتهار بر فضايل و ميتواند بود كه مراد بذكر و اكثار ان تكثير طاعات باشد و اقبال بر عبادات چه هر طاعت و هر فعل خير از جمله ذكر است و بعد از آن تسبيح را مخصوص ساخته بوقت بكرة و اصيل از تسبيح در جميع اوقات آن مانند فضل صلوة بر غير آن از انواع طاعات از عبد اللَّه عباس رواية است كه حقتعالى بندگان را بهيچ چيز امر نكرد مگر آنكه آن را حدى معين و مقرر فرموده و سقوط آن را بعذرى اجازت فرمود مگر ذكر را كه از براى او حدى مقرر نفرمود بلكه گفت كه مرا در همه احوال و اوقات ياد كنيد و بعد از آن بر سبيل امتنان با اهل ايمان خطاب ميكند هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ‌ او است خداوندى كه درود ميدهد يعنى رحمت ميكند بر شما به اين وجه كه شما را بر ايمان و اكثار و ذكر و افعال خير و توفير بر طاعات امر ميكند و يا تكريم و تفضيل شما مينمايد بر غير وَ مَلائِكَتُهُ‌ و درود مى‌دهند فرشتگان او يعنى آمرزش ميطلبند گناهان شما را و طلب رحمت ميكنند براى شما و اهتمام مينمايند به آنچه صلاح شما در آنست و اين درود خدا و ملائكه بجهت چيست‌ لِيُخْرِجَكُمْ‌ تا بيرون آورد شما را مِنَ الظُّلُماتِ‌ از تاريكيهاى كفر و جهالت و معصيت‌ إِلَى النُّورِ بروشنى ايمان و معرفت و اطاعت و يا از ظلمات نار بنور جنت بوسيله اين الطاف و هدايت و تسميه كفر و جهالت به ظلمات و ايمان و معرفت بنور جهت آنست كه اول قايد است بنار و دوم بجنت و در تفسير كاشفى مذكور است كه مراد باخراج حقتعالى اهل ايمان را توفيق استقامتست بر خروج چه در وقت صلوة خدا و ملائكه بر ايشان در ظلمات نبوده‌اند و در بحر الحقايق آورده كه مراد اخراج است از ظلمات بشرية بنور روحانيت و اگر مراد اخراج باشد از ظلمت معصيت بنور طاعت اخراج بر معنى خود خواهد بود و در كشاف گفته كه چون از شأن مصلى آنست كه متعطف باشد در ركوع و سجود پس لفظ صلوة مستعار باشد از صلاتى كه مشتملست بر انعطاف معنوى كه آن ركوع و سجود است هم چنان كه عايد مريض كه مشفق و متعطف است بر مريض و مرأة كه مهربان است بر ولد و منه قولهم صلى اللَّه عليك اى يرحم عليك و يرئف و اطلاق آن بر ملائكه براى مؤمنين بمعنى استغفار است براى خطاياى ايشان و حفظ ايشان از آفات و اضرار شيطان بايشان و يا آنكه مراد