ديده و سعد از پيغمبر (ص) روايت كرده كه حقتعالى سه آواز را دشمن دارد آواز سگ و آواز خر و آواز زن نوحه‌گر و از بعضى اكابر مرويست كه او از حمار براى كاه و جو است و يا بجهت او أي شهوت و يا جنگ با درازگوش ديگر و صدايى كه از غلبه صفات بهيمى و سبعى زايد زشت‌ترين صداها باشد و بجهت انكريت صوت و غلبية صفت ذميمه بهيمى و نفسانى او است كه ذكر او نزد ارباب ادب مستفحش است از روى كنايه نام او ميبرند مانند دراز گوش و تصريح باسم او نميكنند هم چنان كه ساير اشياى مستقذره كه بطريق كنايه مذكور ميسازند نه بر وجه تصريح از زيد بن على مرويست كه حقتعالى تشبيه او از جهال بصورت حمير نموده هم چنان كه تشبيه ايشان بحمير كرده در ايه اولئك كالانعام و از ابى عبد اللَّه مرويست كه مراد تشبيه عطسه مرتفعه قبيحست و رفع صوت در كلام قبيح كه غير مرضى الهى باشد بانكر اصوات و اگر رفع صوت در دعا يا قرائت قرآن باشد مذموم نيست حاصل كه لقمان پسر خود را امر فرموده باقتصاد در مشى و نطق‌

و حقتعالى بعد از ذكر وصاياى لقمان براى تنبيه بندگان و اتعاظ ايشان باز ذكر نعم خود ميكند براى آفريدگان كاينات و تنبيه ايشان بر معرفت خود بوسيله ان و ميفرمايد كه‌ أَ لَمْ تَرَوْا ايا نمى‌بينيد اى مردمان‌ أَنَّ اللَّهَ‌ آن را كه خدا سَخَّرَ لَكُمْ‌ رام ساخت براى نفع شما ما فِي السَّماواتِ‌ آنچه در آسمانها است از آفتاب و ماه كه از روشنى ان بهره‌منديد و ستارگان تا بدانها راه مى‌بريد و از سحاب و ريح و مطر و غير ان از ساير امور نافعه ان‌ وَ ما فِي الْأَرْضِ‌ و آنچه در زمين است از كوه و بيابان و درياها و حيوانات و نباتات و معادن و انهار و جز آنكه از ان منتفع مى شويد بر هر وجهى كه ميخواهيد وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ‌ و تمام كرد و فراخ ساخت بر شما نِعَمَهُ ظاهِرَةً نعمتى كه آشكار است يعنى از هر چه ممكن نيست انكار و حجودان از خلق و احيا و اقدار شما و خلق شهوات در شما و غير ان از ضروب نعم‌ وَ باطِنَةً و نعمتى كه پنهانست يعنى از هر چه آن را نميشناسد مگر كسى كه امعان نظر در ان كند مراد نعمت محسوسه و معقوله است و معلومه و غير معلومه شرح معنى نعمة و تفصيل ان در سوره فاتحة الكتاب مذكور شد و حفص نعمه مى‌خواند بصيغه جمع و اضافه ان بضمير كه راجع باو سبحانه باشد يعنى نعمتهاى او در حالتى كه آشكارا و پنهانست و بدان كه علما را در نعمت ظاهرة و باطنة سخن بسيار است صاحب تيسير اورده كه در كتاب بحر العلوم نعمت را به سيصد و چه تفسير كرده‌اند و آنچه مشهور است نعمت ظاهرة ظهور اسلامست و نصرت پيغمبر (ص) بر اعدا و باطنة امداد ملائكه و بعضى از اقوال مفسرين كه معتمد عليه است اينجا رقم ثبت مى‌پذيرد و از ابن عباس‌