و جن و انس گفته‌اند مراد همه حيواناتند كه بشأمة معاصى بنى آدم هلاك شدندى چنانچه در زمان نوح عليه السّلام كه بشومى مشركان همه جانوران هلاك گشتند مگر آنچه در كشتى بودند پس در اينوقت نيز اگر ايشان را بگناه عاصيان بگيرد همه هلاك شوند و عدم ذكر مرجع ضمير عليها كه آن ارض است بجهة دلالت كلام است بر آن و علم همه كس بآن و دال بر قول قولست قوله‌ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ‌ و ليكن بمحض لطف و عين عنايت و كرم خود باز پس ميدارد ايشان را إِلى‌ أَجَلٍ مُسَمًّى‌ تا وقتى كه نام برده كه قيامتست ابن ابى روايت كند كه مردى امر بمعروف ميكرد بر كسى و شخصى بر او بگذشت و گفت او را رها كن كه ظلم جز ظالمان را زيان ندارد ابو هريره بشنيد گفت دروغ مى‌گويى بخدايى كه جان من بفرمان او است كه مرغ در آشيانه بميرد بگرسنگى بجهة ظلم بنى آدم و از ابن مسعود نيز مرويست كه كاد الجعل يعذب فى حجره بذنب ابن آدم نزديكست كه جعل معذب شود در سوراخ خود بگناه فرزندان آدم و بعد از آن اين آيه تلاوت كرد و انس نيز روايت كند كه الضب ليموت هزلا فى حجره بذنب ابن آدم سوسمار بگرسنگى بميرد در سوراخ بذنب بنى آدم و ابو حمزه ثمالى گويد معنى آيه آنست كه حقتعالى بشومى گناه آدميان باران را باز گيرد تا همه جانوران بميرند و ليكن تاخير اين ميكند تا بوقت معلوم كه در لوح مقرر شده كه محل هلاك ايشان در آن وقت باشد فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ‌ پس چون بيايد وقت هلاكت ايشان‌ فَإِنَّ اللَّهَ كانَ‌ پس بدرستى كه خداى هست‌ بِعِبادِهِ‌ ببندگان خود بَصِيراً بينا يعنى ميداند مكان و موضع ايشان را پس در هر جا كه باشد ايشان را مؤاخذه تواند كرد يا دانا است به اينكه مستحق هلاكت كيست و لايق خلاص و نجات كدام و هر يك را فراخور او پاداش دهد

سوره يس‌

اين سوره مكيست نزد جميع مفسرين و ابن عباس آيه‌ وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ‌ را استثنا ميكند و ميگويد كه در مدينه نزول اجلال يافته و آيات آن هشتاد و سه است بعدد كوفى هشتاد و دو است نزد غير كوفى و اختلاف آن در يك آيتست كه آن يس است و فصل قرائت آن بسيار است و ثواب خواندن آن بيشمار ابى ابن كعب از حضرت رسالت پناه (ص) روايت كرده كه هر كه اين سوره را قربة