تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤٣٩ - سوره يس(٣٦) آيات ٣٠ تا ٣٩
بودند يعنى بيك نعره جبرئيل عليه السّلام فرو مردند چون آتش كه بيكبار فرو ميرد
چون كه عدم اطاعت و انقياد موجب حسرت اهل جحود است و عناد در روز معاد از اينجهة ميفرمايد يا حَسْرَةً اى تاسف و ندامت در روز قيامت عَلَى الْعِبادِ بر بندگان كه جميع اوقات را صرف كفر كردند و معصيت و با وجود اين حال ما يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ نمىآمد بديشان هيچ پيغمبرى إِلَّا كانُوا بِهِ مكر بودند كه باو يَسْتَهْزِؤُنَ استهزا ميكردند گويند كه اينحسرت حكايت است از قول كفار در وقتى كه رسولان را بكشتند و عذاب را معاينه بديدند گفتند كه اينحسرت و اندوه كه ما راست بر آن بندگان صالح اگر بر دست ما كشته نمىشدند بايشان ايمان ميآورديم و اينعذاب بما نمىرسيد و بنا بر اين ما ياتيهم كلام مستقل باشد و مرتبط بما قبل نباشد و مىتواند بود كه اين تحسر از جانب خدا باشد بر آن رسولان بر سبيل استعاره بجهة استعظام جنايتى كه از كفار نسبت بايشان واقع شده يا تلهف و تاسف جميع مؤمنان باشد بر نفسهاى ايشان و بدانكه حسرت احتمال دارد كه منادى نكرده باشد و حقيقت معنى آن باشد كه متحسر حسرت را ندا كند و گويد حاضر شو در روز قيامت وقتى كه كفار بجز او سزاى كفر و استهزا رسند يا در آن زمان كه رسولان را كشتهاند و عذاب را معاينه ديدهاند و مىتواند بود كه مفعول مطلق باشد و منادى يا فعل محذوف باشد در اين تقدير كه يا ايها المتحسر تحسر حسرة على العباد و بعد از ايراد ضرب المثل در مقام تخويف مشركان مكه در آمده مىگويد كه أَ لَمْ يَرَوْا آيا ندانستند اهل مكه كَمْ أَهْلَكْنا كه بسيارى را هلاك كرديم قَبْلَهُمْ پيش از ايشان مِنَ الْقُرُونِ از اهل روزگارها و مشاهده اين نكردند أَنَّهُمْ آن گه آن هلاك شدگان إِلَيْهِمْ بسوى ايشان لا يَرْجِعُونَ باز نمىگردند يعنى بدنيا معاودت نمىكنند پس چرا عبرت نمىگيرند بايشان و حال ايشان را قياس بنفس خود نمىكنند و هذر نمىكنند از آنكه عذابى و عقوبتى كه بسبب كفر و عناد بر امم سالفه نازل شد بر ايشان نيز واقع شود وَ إِنْ كُلٌ و نيستند همه ايشان لَمَّا جَمِيعٌ مگر فراهم آورده شده لَدَيْنا نزديك ما يعنى در قيامت مُحْضَرُونَ حاضر شدگان براى مجازات اعمال و مكافات افعال يعنى امم سالفه كه هلاك شدهاند با اين مخالفان كه متخلف ايشانند همه در عرصهگاه محشر بحضرت ما حاضر خواهند شد و مناسب اعمال و اقوال خود بجزا و سزا خواهند رسيد و بعذاب اليم و عقاب عظيم گرفتار خواهند گشت چه هر چند آيات ظاهره و نشانهاى باهره خود را كه دلالت تمام دارند بر وحدت ما و بر قدرت كامله ما ببعث ايشان بايشان نموديم اصلا ملتفت آن نشدند و بنظر اعتبار در آن نگاه نكردند وَ آيَةٌ لَهُمُ و نشانه كه مر ايشان راست