اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٧ - فرق ميان كلام محقق اصفهانى رحمه الله با كلام امام خمينى رحمه الله

ولى در اصل اينكه هر دو بزرگوار مى‌خواهند معناى اشتقاقى را براى لفظ و قول و كلام ثابت كنند با هم فرقى ندارند. اشكال آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» بر محقق اصفهانى رحمه الله‌ آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» مى‌فرمايد: لفظ داراى دو حيثيت است: حيثيت صدور لفظ از لافظ و ارتباط آن با لافظ و حيثيت وجود لفظ در خارج و تحقق آن در خارج. ايشان مى‌فرمايد: آنچه مورد بحث ماست، همان حيثيت دوم است و باتوجّه به اين حيثيت، لفظ داراى معناى اشتقاقى نخواهد بود زيرا در اين صورت، لفظ، يا در خارج وجود دارد يا ندارد، و ديگر اضافه و انتساب به فاعل در آن مطرح نيست. و آنچه محقق اصفهانى رحمه الله فرمود مربوط به حيثيت اوّل است. [١] پاسخ اشكال آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» به‌نظر ما اشكال آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» بر محقق اصفهانى رحمه الله وارد نيست زيرا: اوّلًا: دليلى نداريم كه محلّ بحث در ارتباط با حيثيت دوم باشد. ثانياً: اگر چيزى جزء ذات و ماهيت يك شى‌ء باشد، نمى‌توان آن شى‌ء را از جزء ذاتش جدا كرد. يك وقت نمى‌خواهيم «انسان» را ملاحظه كنيم، بحثى نيست ولى اگر خواستيم آن را ملاحظه كنيم نمى‌توانيم ناطقيت را كنار بزنيم. اگر انسان به‌عنوان اينكه نوع است- نه به‌عنوان فردى از افراد حيوان- ملاحظه شود، نمى‌توان حيثيت ناطقيت را از آن سلب كرد. و اين‌طور كه محقق اصفهانى رحمه الله فرمود و مسئله را در ارتباط با ذات و ماهيت قرار داد، ديگر با لحاظ نمى‌توان فصل را از نوع جدا كرد. اگر مسموعيت به‌عنوان فصل مميّز، در ماهيت لفظ، نقش دارد، چگونه مى‌توان مسموعيت را از آن جدا كرد؟ جدا كردن مسموعيت از لفظ، به اين معناست كه شما با

[١]- محاضرات في أُصول الفقه، ج ٢، ص ١٢ و ١٣