اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨١ - راه پنجم

يا واقعى؟ امّا اينكه امور اعتباريه قابل تشكيك نيست، دليلش- به‌نظر ايشان- اين است كه امور اعتباريه، داير مدار اعتبار است. اعتبار، يا تحقق دارد يا ندارد و نمى‌توان براى آن، مراتبى را تصور كرد. عقلاء يا شارع، يا اين امر اعتبارى را اعتبار كرده‌اند و يا اعتبار نكرده‌اند. اگر اعتبار كرده‌اند، اين امر اعتبارى تحقق دارد و اگر اعتبار نكرده‌اند، تحقق ندارد. اعتبار، قوى و ضعيف ندارد، كمال و نقص در آن مطرح نيست. اما آيا وجوب و استحباب- كه دو قسم از طلب هستند- از امور اعتباريه‌اند يا از امور واقعيّه؟ ما در آينده، بحث مفصّلى در اين زمينه ارائه خواهيم كرد و خواهيم گفت: طلب، بر دو قسم است: طلب حقيقى و طلب انشائى. طلب حقيقى، يك واقعيت است و مرحوم آخوند معتقد است واقعيت طلب حقيقى همان واقعيت اراده است و فرقى بين طلب و اراده وجود ندارد. اراده، واقعيتى است كه قيام به نفس دارد و يكى از اوصاف و صفات حقيقى نفسانى است. و اوصاف قائم به نفس، داراى واقعيت مى‌باشند، واقعيت آنها به همين قيام اين‌ها به نفس است. اراده، مثل علم است. علم، يك صفت قائم به نفس و يك واقعيت است، البته صفتِ ذاتِ اضافه است كه علاوه بر اضافه به عالم، اضافه‌اى هم به معلوم دارد. در باب اراده حقيقيّه هم مسئله همين‌طور است كه يك طرف اراده، به نفس و مريد ارتباط دارد و يك طرف آن، اضافه به مراد دارد. امّا طلب انشائى‌ به‌معناى اراده قائم به نفس نيست. طلب انشائى، به معناى انشاء طلب است يعنى انسان به‌واسطه لفظ آن، مفهوم طلب را در ظرف اعتبار، ايجاد مى‌كند، همان‌طور كه در معاملات بالمعنى الأعم وقتى با گفتن بعت و قبلت، بيعى را انشاء مى‌كنيد، اين بيع انشائى شما در عالم اعتبار تحقق پيدا مى‌كند. اين تحقق، يك تحقق تكوينى و واقعى نيست. اين‌طور نيست كه بعد از تماميت بيع، وضع مبيع يا بايع يا مشترى، تغييرى واقعى پيدا كرده باشد. در باب زوجيت هم به‌همين‌صورت است،