اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٧٥ - راه اوّل

راه اوّل‌

راه اوّل، همان تعبير معروف است كه بگوييم: «الوجوب عبارة عن طلب الفعل مع المنع من الترك و الاستحباب عبارة عن طلب الفعل مع الإذن في الترك»، يعنى هر دو در ارتباط با «طلب الفعل» مشتركند ولى فصل مميّز وجوب، عبارت از «المنع من الترك» و فصل مميّز استحباب، عبارت از «الإذن في الترك» است. اين تعبير از اولين چيزهايى است كه با خواندن معالم در ذهن انسان جا مى‌گيرد. اشكال مرحوم بروجردى بر راه اوّل: ايشان اشكال ظريفى در اين زمينه مطرح كرده است. مى‌فرمايد: آيا منع از ترك، كه فصل مميّز وجوب است، به چه معنايى است؟ خود كلمه «منع» به‌معناى «طلب الترك» است و وقتى «ترك» را هم پشت سر آن مى‌آوريد معنايش «طلب ترك الترك» مى‌شود و روشن است كه «ترك الترك»، عبارت از فعل است پس «طلب ترك الترك» به‌معناى «طلب الفعل» است. درحالى‌كه شما «طلب الفعل» را به‌عنوان جنس مطرح مى‌كرديد و مى‌گفتيد: «الوجوب هو طلب الفعل مع المنع من الترك» در نتيجه، وجوب به‌معناى «طلب الفعل مع طلب الفعل» مى‌شود. [١] اشكال ديگر بر راه اوّل: اگر مسأله «منع من الترك» بخواهد- به‌عنوان فصل مميّز- در وجوب مطرح شود، لازمه‌اش اين است كه كسى كه به وجوب التفات پيدا مى‌كند بايد به ترك هم توجه داشته باشد، زيرا اگر به ترك، توجه نكند، چطور منع از ترك تحقق پيدا مى‌كند؟ درحالى‌كه نه مولاى آمر و نه عبد مأمور، معمولًا توجّه به ترك ندارند. اگر مولا به عبدش بگويد: «ادخل السوق و اشتر اللّحم»، آيا معنايش اين است كه توجهى هم به عدم‌

[١]- نهاية الاصول، ج ١، ص ١٠٠