اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠٢ - دليل دوم (آيات)

آيه اوّل: (وَ سارِعُوا إِلى‌ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ) [١]

تقريب استدلال: دلالت صيغه افعل بر وجوب، مفروغ عنه است. مادّه‌ (سارِعُوا) نيز عبارت از «مسارعت» است و حاصل معناى آيه اين است كه هرچه زودتر و سريع‌تر به‌سوى مغفرت از جانب پروردگارتان اقدام كنيد. مسارعت، فعل مكلّف و مغفرتْ فعل خداوند است و مسارعت مكلّف، به‌سوى فعل خداوند، معناى غير صحيحى است، پس بايد مراد «سبب مغفرت» باشد. در نتيجه معناى آيه، «و سارعوا إلى سبب المغفرة من ربّكم» مى‌شود. «سبب مغفرت» هم يك معناى عامى است و شامل اطاعت و امتثال اوامر شرعيه نيز مى‌شود، به‌لحاظ (إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ) [٢] و يا به‌لحاظ بعضى از آثارى كه ذكر شده كه مثلًا اطاعت فلان امر واجب، موجب مغفرت است.

به‌عبارت ديگر: «سبب مغفرت» يك معناى عامّى است اگرچه با شنيدن «سبب مغفرت» در درجه اوّل، به ذهن انسان مسأله توبه مى‌آيد، ولى خصوصيتى براى توبه مطرح نيست و «سبب مغفرت» داراى اطلاق است و همه اسباب مغفرت را شامل مى‌شود و از جمله اسباب مغفرت، امتثال اوامر خداوند است. بنابراين آيه شريفه، به مقتضاى هيئت، دلالت بر وجوب و به مقتضاى مادّه دلالت بر سرعت مى‌كند و به‌معناى «يجب المسارعة إلى إطاعة أوامر اللَّه» مى‌باشد و اين عبارت اخرى از مسأله فوريت است.

آيه دوم: (فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ) * [٣]

در اين آيه شريفه به‌جاى مغفرت، كلمه خيرات گذاشته شده است آن‌هم به‌صورت جمع محلّى به ال كه افاده عموم مى‌كند و همه خيرات را شامل مى‌شود و مصداق بارز

[١]- آل عمران: ١٣٣

[٢]- هود: ١١٤

[٣]- البقرة: ١٤٨